મારું ગુજરાત સાસણ-ગીરના સાવજોને મળશે ચાર મહિનાનું ‘વેકેશન’: 16 જૂનથી 15 ઓક્ટોબર સુધી જંગલ સફારી રહેશે બંધ

ગુજરાતની શાન અને એશિયાટિક સિંહોનું એકમાત્ર પ્રાકૃતિક નિવાસસ્થાન ગણાતા સાસણ-ગીર જંગલ વિસ્તારમાં ચોમાસાની ઋતુ શરૂ થતાં જ સાવજોને ચાર મહિનાનું ‘વેકેશન’ મળવા જઈ રહ્યું છે. વન વિભાગ દ્વારા દર વર્ષની પરંપરા મુજબ આ વર્ષે પણ 16 જૂનથી જંગલ સફારી બંધ રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ પ્રતિબંધ આગામી 15 ઓક્ટોબર સુધી અમલમાં રહેશે, જેના કારણે ચાર મહિના સુધી પ્રવાસીઓ ગીરના જંગલમાં સફારીનો આનંદ માણી શકશે નહીં.

વન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન એશિયાટિક સિંહો સહિત અન્ય વન્યજીવો માટે આ સમયગાળો અત્યંત મહત્વનો હોય છે. ખાસ કરીને સિંહોનો સંવનન કાળ શરૂ થતો હોવાથી તેમને કુદરતી વાતાવરણમાં કોઈપણ પ્રકારની માનવસર્જિત ખલેલ ન પહોંચે તે જરૂરી બને છે. આ કારણસર જંગલમાં પ્રવાસીઓ અને સફારી વાહનોની અવરજવર પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે છે.

ગીર જંગલ વિશ્વભરમાં એશિયાટિક સિંહોના એકમાત્ર નિવાસસ્થાન તરીકે ઓળખાય છે. દર વર્ષે લાખો દેશી અને વિદેશી પ્રવાસીઓ અહીં સિંહ દર્શન માટે આવે છે. પરંતુ ચોમાસાના ચાર મહિના દરમિયાન જંગલના માર્ગો કાદવયુક્ત બની જતા હોય છે અને અનેક સ્થળોએ પાણી ભરાઈ જતું હોવાથી સફારીનું સંચાલન મુશ્કેલ બની જાય છે. આ ઉપરાંત ભારે વરસાદને કારણે પ્રવાસીઓની સુરક્ષા પણ પડકારરૂપ બને છે.

વન વિભાગ માટે પ્રવાસીઓની સુરક્ષા સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. વરસાદી માહોલમાં જંગલના કાચા રસ્તાઓ પર વાહન ચલાવવું જોખમી બની શકે છે. ઘણી વખત રસ્તાઓ ધોવાઈ જવાની, નદીઓ અને નાળાઓમાં પાણીનો પ્રવાહ વધવાની તેમજ વૃક્ષો ધરાશાયી થવાની સંભાવનાઓ રહેતી હોય છે. આવા સંજોગોમાં કોઈ દુર્ઘટના ન સર્જાય તે માટે દર વર્ષે સફારી કામગીરી સ્થગિત રાખવામાં આવે છે.

સાસણ ગીર ઉપરાંત ગિરનાર અને આસપાસના જંગલ વિસ્તારોમાં પણ આ સમયગાળા દરમિયાન સફારી વાહનોની અવરજવર પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ રહેશે. જંગલમાં માત્ર વન વિભાગના અધિકૃત કર્મચારીઓ અને જરૂરી કામગીરી સાથે સંકળાયેલા લોકો જ પ્રવેશ મેળવી શકશે. સામાન્ય પ્રવાસીઓ માટે તમામ રૂટ બંધ રહેશે.

ચોમાસું વન્યજીવો માટે નવજીવન સમાન ગણાય છે. વરસાદના કારણે જંગલ હરિયાળું બની જાય છે, પાણીના સ્ત્રોતો ભરાઈ જાય છે અને પ્રાણીઓ માટે પૂરતો ખોરાક ઉપલબ્ધ થાય છે. આ સમય દરમિયાન સિંહો, દીપડાઓ, ચિતલ, નીલગાય સહિતના અનેક પ્રાણીઓ વધુ સ્વાભાવિક રીતે જંગલમાં વિહરતા હોય છે. વન્યજીવોના પ્રજનન અને વિકાસ માટે પણ આ ઋતુ અનુકૂળ માનવામાં આવે છે.

વન વિભાગના અધિકારીઓનું માનવું છે કે સફારી બંધ રાખવાથી જંગલના પર્યાવરણને પણ આરામ મળે છે. વર્ષભર પ્રવાસીઓની અવરજવર અને વાહનોના કારણે જંગલના કેટલાક વિસ્તારોમાં માનવ પ્રવૃત્તિ વધતી હોય છે. ચોમાસાના આ ચાર મહિનામાં જંગલને કુદરતી રીતે પુનઃસ્થાપિત થવાની તક મળે છે, જે વન્યજીવ સંરક્ષણ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

ગીર સફારી બંધ થવાના કારણે આગામી ચાર મહિના દરમિયાન અહીં પ્રવાસન પ્રવૃત્તિઓમાં ઘટાડો જોવા મળશે. જોકે ચોમાસા બાદ જ્યારે ફરી સફારી શરૂ થશે ત્યારે હરિયાળું ગીર અને વરસાદ પછીનું મનમોહક કુદરતી સૌંદર્ય પ્રવાસીઓને આકર્ષશે. સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબરના મધ્ય ભાગ પછી જંગલના રસ્તાઓની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરીને સફારી ફરી શરૂ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવે છે.

દર વર્ષે હજારો પ્રવાસીઓ ખાસ કરીને ઉનાળાની રજાઓ દરમિયાન ગીરની મુલાકાત લેતા હોય છે. તેથી જે પ્રવાસીઓ આગામી મહિનાઓમાં ગીર સફારીનું આયોજન કરી રહ્યા હોય તેઓએ 16 જૂન પહેલાં મુલાકાત લેવી જરૂરી છે. 16 જૂન બાદ સફારી બુકિંગ અને જંગલ પ્રવેશની તમામ પ્રવૃત્તિઓ સ્થગિત રહેશે.

વન વિભાગે નાગરિકો અને પ્રવાસીઓને અપીલ કરી છે કે ચોમાસા દરમિયાન જંગલમાં પ્રવેશ કરવાનો પ્રયાસ ન કરે અને વન્યજીવોની સુરક્ષા તથા સંરક્ષણમાં સહયોગ આપે. ગીરના સાવજોને કુદરતી વાતાવરણમાં નિરાંતે રહેવા દેવું અને તેમના પ્રજનન ચક્રને અનુકૂળ માહોલ પૂરો પાડવો એ સંરક્ષણની દ્રષ્ટિએ અત્યંત જરૂરી હોવાનું પણ વિભાગે જણાવ્યું છે.

આ રીતે આગામી ચાર મહિના સુધી સાસણ-ગીરના સાવજો માનવ અવરજવરથી દૂર પોતાના કુદરતી આવાસમાં નિરાંતે વિહરી શકશે, જ્યારે વન વિભાગ પણ આ સમયગાળા દરમિયાન જંગલ સંરક્ષણ, માર્ગ સમારકામ અને અન્ય જરૂરી કામગીરી હાથ ધરી આગામી પ્રવાસન સીઝન માટે તૈયારીઓ કરશે. ચોમાસા બાદ ફરી એકવાર ગીરના દરવાજા પ્રવાસીઓ માટે ખુલશે અને સિંહ દર્શનની રોમાંચક સફર ફરી શરૂ થશે.