આંતરરાષ્ટ્રીય હોર્મુઝની ખાડીમાં યુદ્ધનો ભડકો: યુએઈના બે ઓઈલ ટેન્કરો પર મિસાઈલ હુમલો, એક ભારતીયનું મોત, 8 ઘાયલ

મધ્ય-પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવની વચ્ચે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠાની જીવનરેખા ગણાતી હોર્મુઝની ખાડી ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતાનું કેન્દ્ર બની છે. હોર્મુઝની ખાડીમાંથી વિશ્વના મોટા ભાગનો ક્રૂડ ઓઈલ અને એલએનજીનો વેપાર પસાર થાય છે, તેથી આ વિસ્તારમાં સર્જાતી કોઈપણ અસ્થિરતા સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર સીધી અસર કરે છે. હવે આ જ વ્યૂહાત્મક વિસ્તારમાં સંયુક્ત અરબ અમીરાત (યુએઈ)ના બે ઓઈલ ટેન્કરો પર થયેલા મિસાઈલ હુમલાએ પરિસ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી દીધી છે. હુમલામાં એક ભારતીય ક્રૂ સભ્યનું મોત થયું હોવાનું અને અન્ય આઠ લોકો ઘાયલ થયા હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. આ ઘટનાએ માત્ર સમુદ્રી સુરક્ષા જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણને લઈને પણ નવી ચિંતાઓ ઊભી કરી છે.

અહેવાલો અનુસાર યુએઈના બે ઓઈલ ટેન્કરો – 'Mombasa' અને 'Al Bahiyah' – ઓમાનના પ્રાદેશિક સમુદ્ર વિસ્તારમાં દક્ષિણ લેનમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમના પર ક્રૂઝ મિસાઈલથી હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. હુમલો એટલો પ્રચંડ હતો કે મિસાઈલ વાગતા જ બંને ટેન્કરોમાં ભીષણ આગ ફાટી નીકળી હતી. આગના કારણે જહાજોને નોંધપાત્ર નુકસાન પહોંચ્યું હતું અને થોડા સમય માટે સમગ્ર વિસ્તારમાં અફરાતફરીનો માહોલ સર્જાયો હતો. જોકે જહાજ પર હાજર ક્રૂ સભ્યોએ તાત્કાલિક બચાવ કામગીરી શરૂ કરીને આગને કાબૂમાં લેવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમની ઝડપી કામગીરીને કારણે વધુ મોટો વિસ્ફોટ અથવા તેલ લીકેજ જેવી ગંભીર સમુદ્રી દુર્ઘટના ટળી હોવાનું માનવામાં આવે છે.

આ હુમલાની સૌથી દુઃખદ બાબત એ રહી કે જહાજ પર ફરજ બજાવી રહેલા એક ભારતીય નાગરિકનું ઘટનાસ્થળે જ મૃત્યુ થયું. આ ઉપરાંત કુલ આઠ ક્રૂ સભ્યો ઈજાગ્રસ્ત થયા છે, જેમાંથી ચારની હાલત ગંભીર હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. ઘાયલોમાં છ ભારતીય અને બે યુક્રેનિયન નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે. તમામ ઘાયલોને નજીકની તબીબી સુવિધાઓમાં ખસેડીને સારવાર આપવામાં આવી રહી છે. ભારતીય નાગરિકના મોતના સમાચાર બાદ તેના પરિવારજનોમાં શોકનો માહોલ છવાઈ ગયો છે, જ્યારે ભારત સરકાર પણ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર નજીકથી નજર રાખી રહી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

હોર્મુઝની ખાડી વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાંની એક છે. વૈશ્વિક સ્તરે નિકાસ થતા ક્રૂડ ઓઈલનો નોંધપાત્ર હિસ્સો આ જ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. તેથી આ વિસ્તારમાં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય હુમલો માત્ર સ્થાનિક ઘટના રહેતો નથી, પરંતુ તેની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો સુધી પહોંચે છે. આ હુમલા બાદ વૈશ્વિક કાચા તેલના ભાવમાં વધારો થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. શિપિંગ કંપનીઓએ પણ આ વિસ્તારમાં જહાજોની અવરજવર અંગે સુરક્ષા સમીક્ષા શરૂ કરી છે. વીમા કંપનીઓ દ્વારા જોખમનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેના કારણે સમુદ્રી પરિવહન ખર્ચમાં વધારો થવાની સંભાવના છે.

આ ઘટનાએ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવને વધુ ઉગ્ર બનાવ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી બંને દેશો વચ્ચે વિવિધ મુદ્દાઓને લઈને સતત વિવાદ ચાલી રહ્યો છે અને હોર્મુઝની ખાડી વારંવાર તણાવનું કેન્દ્ર બની રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે આ ઘટનાને ગંભીરતાથી લઈને તમામ પક્ષોને સંયમ રાખવા અપીલ કરી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આ પ્રકારના હુમલાઓમાં વધારો થશે તો માત્ર મધ્ય-પૂર્વ જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની ઊર્જા સુરક્ષા અને વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર તેની લાંબા ગાળાની અસર પડી શકે છે.

ભારત માટે પણ આ ઘટના મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે હજારો ભારતીય નાગરિકો મધ્ય-પૂર્વમાં વિવિધ જહાજો અને તેલ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા છે. ભારતીય દૂતાવાસ અને સંબંધિત એજન્સીઓ દ્વારા ઘાયલ ભારતીયોની સ્થિતિ અંગે માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી રહી છે અને જરૂરી સહાય પૂરી પાડવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. સાથે જ સમુદ્રી માર્ગો પર કાર્યરત ભારતીય કર્મચારીઓની સુરક્ષાને લઈને પણ નવી ચિંતાઓ ઉભી થઈ છે. શિપિંગ કંપનીઓને વધારાની સતર્કતા રાખવા અને સુરક્ષા પ્રોટોકોલનું કડક પાલન કરવા સૂચના આપવામાં આવી શકે છે.

મધ્ય-પૂર્વમાં વધતો સૈન્ય તણાવ હવે માત્ર પ્રાદેશિક મુદ્દો રહ્યો નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક શાંતિ, ઊર્જા પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. હોર્મુઝની ખાડીમાં થયેલો આ હુમલો તેની ગંભીરતાનું વધુ એક ઉદાહરણ છે. હાલ સમગ્ર વિશ્વની નજર આ વિસ્તારમાં ચાલી રહેલા ઘટનાક્રમ પર ટકેલી છે. જો રાજદ્વારી પ્રયાસો દ્વારા સ્થિતિને નિયંત્રણમાં નહીં લાવવામાં આવે તો આગામી દિવસોમાં સંઘર્ષ વધુ ઉગ્ર બનવાની અને તેની અસર વિશ્વભરના દેશો સુધી પહોંચવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.