સબરસ ભારતીય નૌકાદળને રૂ. 18,000 કરોડના ખર્ચે અત્યાધુનિક ‘કામિકાઝ’ ડ્રોનની મંજૂરી.
1,000 કિમીથી વધુની રેન્જ ધરાવતા લોઇટરિંગ મ્યુનિશનથી નૌકાદળની લાંબા અંતરની પ્રહાર ક્ષમતા વધશે; 2030 સુધીમાં યુદ્ધજહાજોને બ્રહ્મોસથી સજ્જ કરવાનો લક્ષ્યાંક
નવી દિલ્હી: ભારતીય નૌકાદળની સમુદ્રી યુદ્ધ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયે નૌકાદળના યુદ્ધજહાજોને અત્યાધુનિક લોઇટરિંગ મ્યુનિશન એટલે કે ‘કામિકાઝ ડ્રોન’થી સજ્જ કરવાની પ્રક્રિયાને મંજૂરી આપી છે. આ માટે અંદાજે રૂ. 18,000 કરોડના રિક્વેસ્ટ ફોર ઇન્ફોર્મેશન એટલે કે RFIને મંજૂરી આપવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. આ ડ્રોન યુદ્ધજહાજ પરથી લોન્ચ કરી શકાય તેવી ક્ષમતા ધરાવશે અને લાંબા અંતરના લક્ષ્યો સામે કાર્યવાહી કરી શકશે. આ સાથે બ્રહ્મોસ મિસાઇલની નવી આવૃત્તિથી નૌકાદળના યુદ્ધજહાજોને સજ્જ કરવાની દિશામાં પણ કામગીરી આગળ વધારવામાં આવી રહી છે. બંને પ્રોજેક્ટને કારણે આગામી વર્ષોમાં ભારતીય નૌકાદળની દેખરેખ, લાંબા અંતરની પ્રહાર ક્ષમતા અને દરિયાઈ વિસ્તારમાં વ્યૂહાત્મક પહોંચમાં વધારો થવાની અપેક્ષા છે.
નૌકાદળના જણાવ્યા અનુસાર પ્રસ્તાવિત લોઇટરિંગ મ્યુનિશન યુદ્ધજહાજમાંથી લોન્ચ કરી શકાય તેવું હશે અને સમુદ્ર તથા જમીન પરના લક્ષ્યોને નિશાન બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવશે. તેની લઘુત્તમ રેન્જ 1,000 કિમીથી વધુ રાખવાની વાત સામે આવી છે, જે નૌકાદળને લાંબા અંતર સુધી પ્રહાર કરવાની નવી ક્ષમતા આપી શકે છે. ડ્રોન લાંબા સમય સુધી નિર્ધારિત વિસ્તારમાં મંડરાઈને લક્ષ્યની ઓળખ અને દેખરેખ કરી શકે તેવી રચના ધરાવશે. મળતી માહિતી પ્રમાણે તે સતત આશરે નવ કલાક સુધી લક્ષ્ય વિસ્તાર ઉપર રહી શકશે. તેની ક્રૂઝિંગ સ્પીડ આશરે 75 નોટ એટલે કે 138 કિમી પ્રતિ કલાકથી વધુ અને ટર્મિનલ એટેક સ્પીડ આશરે 200 નોટ એટલે કે 370 કિમી પ્રતિ કલાક સુધીની હોવાની વાત છે. લાંબા સમય સુધી હવામાં રહેવાની ક્ષમતાના કારણે આવા ડ્રોન નૌકાદળ માટે દેખરેખ અને ચોકસાઈપૂર્વકની કાર્યવાહી માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આ અત્યાધુનિક ડ્રોનમાં ઇલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિકલ અને ઇન્ફ્રારેડ એટલે કે EO-IR સીકર જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થવાનો છે. તેના કારણે દિવસ અને રાત્રિના સમયમાં લક્ષ્યની ઓળખ તથા નિરીક્ષણની ક્ષમતા વધારી શકાય છે. ડ્રોન આશરે 15 હજાર ફૂટની ઊંચાઈ સુધી ઉડી શકે તેવી ક્ષમતા ધરાવશે. તેની ખાસિયત એ પણ હશે કે તેનું નિયંત્રણ જરૂરિયાત પ્રમાણે એક યુદ્ધજહાજથી બીજા જહાજમાં અથવા જમીન પરના નિયંત્રણ એકમ સુધી ટ્રાન્સફર કરી શકાય તેવી વ્યવસ્થા રાખવામાં આવી શકે છે. આથી ઓપરેશન દરમિયાન ડ્રોનનું સંચાલન વધુ લવચીક બની શકે છે. તેની ખરીદી પ્રક્રિયામાં ભારતીય ઉદ્યોગ અને સ્વદેશી સંરક્ષણ કંપનીઓને પ્રાથમિકતા આપવાની દિશામાં પણ કામગીરી થવાની શક્યતા છે. ‘બાય ઇન્ડિયન’ અભિગમ હેઠળ આ પ્રકારની ખરીદીથી દેશના સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રને પણ પ્રોત્સાહન મળી શકે છે.
બીજી તરફ, ભારતીય નૌકાદળ દ્વારા તેના યુદ્ધજહાજોને બ્રહ્મોસ મિસાઇલથી સજ્જ કરવાની પ્રક્રિયા પણ ઝડપથી આગળ વધારવામાં આવી રહી છે. નૌકાદળનું લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં તેના મોટાભાગના યુદ્ધજહાજોને બ્રહ્મોસ ક્ષમતાથી સજ્જ કરવાનું છે. છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન બ્રહ્મોસથી સજ્જ છથી વધુ યુદ્ધજહાજ નૌકાદળમાં સામેલ થયા હોવાનું જણાવાયું છે અને આવી ક્ષમતા ધરાવતા યુદ્ધજહાજોની સંખ્યા આશરે 20 સુધી પહોંચી હોવાનું કહેવાય છે. નવા યુદ્ધજહાજોમાં અગાઉની સરખામણીએ વધુ વર્ટિકલ લોન્ચ સિસ્ટમ સામેલ કરવામાં આવી રહી છે. અગાઉના યુદ્ધજહાજોમાં જ્યાં આઠ સુધી વર્ટિકલ લોન્ચર હતા, ત્યાં નવી પેઢીના કેટલાક યુદ્ધજહાજો 16 વર્ટિકલ લોન્ચર લઈ જવા સક્ષમ બની રહ્યા છે. નૌકાદળને ફેબ્રુઆરી 2024માં યુદ્ધજહાજો માટે 220થી વધુ બ્રહ્મોસ મિસાઇલ ખરીદવાની મંજૂરી પણ મળી હતી.
આમ, અત્યાધુનિક લોઇટરિંગ મ્યુનિશન અને બ્રહ્મોસ મિસાઇલની વધતી ક્ષમતાઓ ભારતીય નૌકાદળના આધુનિકીકરણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. એક તરફ લાંબા સમય સુધી હવામાં રહી શકે તેવા ડ્રોનથી દરિયાઈ વિસ્તારોમાં દેખરેખ અને લાંબા અંતરની કાર્યવાહી કરવાની ક્ષમતા વધશે, તો બીજી તરફ બ્રહ્મોસથી સજ્જ યુદ્ધજહાજો નૌકાદળની લાંબા અંતરની પ્રહાર ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવશે. હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતની વ્યૂહાત્મક પહોંચ અને દરિયાઈ સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને આ ક્ષમતાઓનું મહત્વ વધી જાય છે. સાથે જ નૌકાદળ 2047 સુધીમાં શક્ય તેટલું સ્વદેશી સંરક્ષણ સાધનો પર આધારિત બનવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. જોકે, આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે સંશોધન, ઉત્પાદન ક્ષમતા અને ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રે હજુ લાંબી મજલ કાપવાની છે. નવા ડ્રોન અને મિસાઇલ કાર્યક્રમો આ દિશામાં ભારતીય નૌકાદળની યુદ્ધતૈયારી અને આત્મનિર્ભરતાને વધુ મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
