ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૨૬

अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥२६॥

 ગુજરાતી ભાષાંતર

હે મહાબાહુ અર્જુન! જો તું એમ માનતો હોય કે આત્મા વારંવાર જન્મે છે અને વારંવાર મૃત્યુ પામે છે, તો પણ તારે તેના માટે શોક કરવો યોગ્ય નથી.

 સરળ સમજણ

અત્યાર સુધી શ્રીકૃષ્ણ આત્માને અજન્મા અને અવિનાશી કહી રહ્યા હતા. હવે તેઓ અર્જુનને બીજી દૃષ્ટિથી સમજાવે છે.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે—ધારો કે તું આત્માને પણ જન્મ અને મૃત્યુને આધીન માનતો હોય, એટલે કે જન્મ પછી મૃત્યુ નિશ્ચિત છે અને મૃત્યુ પછી ફરી જન્મ થાય છે, તો પણ શોક કરવાનું કોઈ કારણ નથી.

કારણ કે જન્મ અને મૃત્યુ જો જીવનના સ્વાભાવિક અને અનિવાર્ય ચક્રનો ભાગ હોય, તો તેના માટે સતત શોક કરવાથી પરિસ્થિતિ બદલાતી નથી.

 મહત્વના શબ્દો

અથ ચ — જો એમ માનીએ તો

નિત્યજાતમ્ — હંમેશાં જન્મ લેતું

નિત્યં મૃતમ્ — હંમેશાં મૃત્યુ પામતું

મહાબાહો — હે શક્તિશાળી અર્જુન

ન શોચિતુમ્ અર્હસિ — તારે શોક કરવો યોગ્ય નથી

આધ્યાત્મિક અર્થ

આ શ્લોકમાં શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનના શોકને બે અલગ દૃષ્ટિકોણથી દૂર કરે છે:

1. આત્મા અવિનાશી છે — તેથી મૃત્યુથી આત્માનો નાશ થતો નથી.

2. જો જન્મ-મૃત્યુને સ્વાભાવિક ચક્ર માનીએ — તો પણ તેના માટે શોક કરવો યોગ્ય નથી.

અર્થાત્, કોઈપણ દૃષ્ટિએ અતિશય શોકમાં ડૂબી જવું યોગ્ય નથી.

જીવનમાં શીખવા જેવું

જીવનમાં કેટલીક બાબતો અનિવાર્ય હોય છે. આપણે દરેક પરિવર્તનને રોકી શકતા નથી, પરંતુ તેને સ્વીકારીને પોતાના કર્તવ્ય અને વર્તમાન પર ધ્યાન આપી શકીએ છીએ.

શોક સ્વાભાવિક છે, પરંતુ શોકમાં એટલા ડૂબી જવું કે કર્તવ્ય ભૂલી જઈએ—તે યોગ્ય નથી.

 મુખ્ય સંદેશ

“જન્મ અને મૃત્યુ જીવનચક્રનો ભાગ છે; તેથી અનિવાર્ય પરિવર્તનને સ્વીકારીને કર્તવ્યથી વિમુખ ન થવું.”