મારું શહેર જામનગરમાં કચરા વ્યવસ્થાપન માટે વધુ 200 કરોડના ટેન્ડરો! ઉકેલ આવશે કે ફરી પ્રજાના નાણાંનો ધુમાડો?
જામનગર મહાનગરપાલિકામાં કચરા વ્યવસ્થાપનનો મુદ્દો વર્ષોથી ચર્ચા અને વિવાદનું કેન્દ્ર રહ્યો છે. શહેરને સ્વચ્છ બનાવવા માટે સમયાંતરે કરોડો રૂપિયાના પ્રોજેક્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ તેમ છતાં કચરાના કાયમી નિકાલનો પ્રશ્ન આજે પણ યથાવત્ છે. હવે ફરી એકવાર મહાનગરપાલિકાની સોલિડ વેસ્ટ શાખા દ્વારા અંદાજે 200 કરોડ રૂપિયાના નવા ટેન્ડરો ઓનલાઈન મૂકવામાં આવ્યા છે. આ ટેન્ડરોને લઈને શહેરમાં અનેક ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે. કેટલાક લોકો માને છે કે આ પ્રોજેક્ટ શહેર માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, જ્યારે કેટલાક જાણકારો પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યા છે કે અગાઉની જેમ આ વખતે પણ કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ થશે, પરંતુ પરિણામ શું મળશે? વર્ષોથી કચરા વ્યવસ્થાપન માટે ખર્ચાતા નાણાં સામે શહેરને અપેક્ષિત સ્વચ્છતા ન મળતાં હવે લોકો નવા ટેન્ડરોને પણ સવાલોની નજરે જોઈ રહ્યા છે.
તાજેતરમાં ઓનલાઈન કરાયેલા ટેન્ડરોમાં એકની કિંમત 129.45 કરોડ રૂપિયા છે, જ્યારે બીજા ટેન્ડરની કિંમત 58.07 કરોડ રૂપિયા છે. આ ઉપરાંત લીગેસી વેસ્ટના નિકાલ માટે અંદાજે 7 કરોડ રૂપિયાનું અલગ ટેન્ડર પણ પ્રક્રિયામાં હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. સાથે જ બાયોગેસ સંબંધિત વધુ એક પ્રોજેક્ટ પણ તૈયાર થઈ રહ્યો હોવાની ચર્ચા છે. અધિકારીઓનો દાવો છે કે આ નવા ટેન્ડરો અમલમાં આવ્યા બાદ શહેરમાંથી દરરોજ ડોર-ટુ-ડોર એકત્ર થતો કચરો એક જ સ્થળે વૈજ્ઞાનિક રીતે પ્રોસેસ કરવામાં આવશે અને કચરા વ્યવસ્થાપનમાં લાંબા ગાળાનો ઉકેલ મળશે. જોકે શહેરના ઘણા લોકો યાદ અપાવે છે કે ભૂતકાળમાં પણ આવા જ દાવાઓ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેનો ઇચ્છિત પરિણામ મળ્યું નહોતું.
હાલ જામનગર શહેરના 16 વોર્ડને બે ભાગમાં વહેંચીને બે અલગ-અલગ એજન્સીઓ દ્વારા ડોર-ટુ-ડોર કચરો એકત્ર કરવાની કામગીરી કરવામાં આવે છે. આ કામગીરી માટે દર મહિને અંદાજે 5 કરોડ રૂપિયાથી વધુના બિલો ચૂકવવામાં આવે છે, એટલે કે વર્ષ દરમિયાન આશરે 60 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. હવે તેની સાથે આગામી 10 વર્ષ માટે નવા મોટા કરારો કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે, જેના કારણે કુલ ખર્ચ લગભગ 188 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે. જ્યારે અન્ય પ્રોજેક્ટોનો ખર્ચ પણ ઉમેરવામાં આવે તો કુલ રકમ 200 કરોડ રૂપિયાથી વધુ થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આટલી મોટી રકમના ખર્ચ સામે નાગરિકો સ્વાભાવિક રીતે જાણવા માંગે છે કે શહેરને ખરેખર શું ફાયદો મળશે.
આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન સૌથી વધુ ચર્ચા એક બાબતને લઈને થઈ રહી છે. કેટલાક આંતરિક સૂત્રોના દાવા મુજબ આ પૈકીના એક મોટા ટેન્ડર માટે પહેલેથી જ એક ચોક્કસ કંપની અથવા પાર્ટીને કામ આપવાની ગોઠવણ ચાલી રહી હોવાની ચર્ચા છે. જોકે આવા દાવાઓની કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી. બીજી તરફ મહાનગરપાલિકાના અધિકારીઓનું કહેવું છે કે તમામ ટેન્ડરો ઓનલાઈન અને નિયમો મુજબ પારદર્શક રીતે પ્રક્રિયા હેઠળ છે. તેમ છતાં શહેરના રાજકીય અને વહીવટી વર્તુળોમાં એવી ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે કે આખી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા જળવાશે કે નહીં, તેની ઉપર સૌની નજર રહેશે. કારણ કે અગાઉ પણ મોટા પ્રોજેક્ટોને લઈને અનેક પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા.
જામનગરમાં કચરા વ્યવસ્થાપનની વાત આવે ત્યારે વેસ્ટ ટુ એનર્જી પ્રોજેક્ટનો ઉલ્લેખ અનિવાર્ય બની જાય છે. કચરામાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવાનો આ પ્રોજેક્ટ શહેર માટે મહત્વાકાંક્ષી ગણાતો હતો. મહાનગરપાલિકાએ કંપનીને જમીન પણ ફાળવી હતી અને સમજૂતી કરાર પણ કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ હાલ આ પ્લાન્ટ કાર્યરત નથી અને શહેરનો કચરો હજુ પણ મોટા પ્રમાણમાં ડમ્પિંગ સાઇટ પર એકઠો થતો રહે છે. ગુલાબનગર નજીક કચરાનો વિશાળ ઢગલો આજે પણ શહેરના લોકો માટે પર્યાવરણ અને આરોગ્ય બંનેની દૃષ્ટિએ ચિંતાનો વિષય છે. આવી સ્થિતિમાં હવે નવા પ્રોજેક્ટો અંગે લોકોના મનમાં સ્વાભાવિક રીતે સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે કે શું આ વખતે ખરેખર કાયમી ઉકેલ મળશે?
શહેરી આયોજન અને પર્યાવરણ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર નવા ટેન્ડરો જાહેર કરવાથી સમસ્યાનો ઉકેલ આવતો નથી. સૌથી મહત્વનું છે યોગ્ય આયોજન, પારદર્શક ટેન્ડર પ્રક્રિયા, સમયસર અમલીકરણ અને કામગીરીની સતત દેખરેખ. જો કરોડો રૂપિયાના ખર્ચ બાદ પણ કચરો ડમ્પિંગ સાઇટ પર જ એકઠો થતો રહે તો સમગ્ર પ્રોજેક્ટનો હેતુ અધૂરો રહી જાય છે. નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે કચરાના સ્ત્રોત પર જ છટણી, રિસાયક્લિંગ, કમ્પોસ્ટિંગ, બાયોગેસ અને આધુનિક પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ જેવી વ્યવસ્થાઓને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે તો લાંબા ગાળે શહેરને વધુ લાભ મળી શકે છે. સાથે જ નાગરિકોની ભાગીદારી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
એકંદરે, જામનગર મહાનગરપાલિકાના નવા સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ ટેન્ડરો હવે શહેરમાં ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બની ગયા છે. એક તરફ તંત્રનો દાવો છે કે આ પ્રોજેક્ટ શહેરના કચરાના પ્રશ્નનો કાયમી ઉકેલ લાવશે, જ્યારે બીજી તરફ ભૂતકાળના અનુભવને આધારે લોકો સાવચેતીપૂર્વક આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પર નજર રાખી રહ્યા છે. કરોડો રૂપિયાના જાહેર નાણાં ખર્ચાતા હોવાથી ટેન્ડર પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ પારદર્શક રહે, યોગ્ય કંપનીની પસંદગી થાય અને પ્રોજેક્ટ સમયસર પૂર્ણ થાય તેવી લોકોની અપેક્ષા છે. અંતે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ જ છે કે શું આ વખતે જામનગરને ખરેખર સ્વચ્છ અને વૈજ્ઞાનિક કચરા વ્યવસ્થાપનની ભેટ મળશે કે પછી ફરી એકવાર કરોડો રૂપિયાના ખર્ચ છતાં પ્રજાને માત્ર વચનો જ સાંભળવા મળશે.
