ફૂડ ભેળસેળખોરો સામે આરોગ્ય વિભાગનો કડક પ્રહારઃ તલોદની ભોલેનાથ ડેરી પર દરોડા, ૨,૫૪૮ કિલો ભેળસેળયુક્ત માવો જપ્ત, લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ.

ગુજરાતમાં ભેળસેળયુક્ત ખાદ્યપદાર્થોના વધતા જોખમ સામે રાજ્ય સરકાર હવે સંપૂર્ણ એક્શન મોડમાં જોવા મળી રહી છે. પ્રજાના આરોગ્ય સાથે ચેડાં કરનાર તત્વો સામે આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા રાજ્યવ્યાપી સઘન કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. આરોગ્ય રાજ્ય મંત્રી શ્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાના કડક નિર્દેશો હેઠળ ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ વિભાગ દ્વારા સતત દરોડા, ચેકિંગ અને સેમ્પલિંગની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. આ જ ઝુંબેશના ભાગરૂપે સાબરકાંઠા જિલ્લાના તલોદ તાલુકાના રોજડ ગામમાં આવેલી ‘ભોલેનાથ ડેરી’ પર ગાંધીનગર ફ્લાઈંગ સ્કોડે અચાનક દરોડા પાડીને ચોંકાવનારી ગેરરીતિઓ બહાર પાડી છે. આ કાર્યવાહી દરમિયાન આશરે રૂ. ૫.૧૦ લાખની કિંમતનો ૨,૫૪૮ કિલો ભેળસેળયુક્ત માવો જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે અત્યંત ગંદકી વચ્ચે તૈયાર કરાયેલ ૫૫૦ કિલો અખાદ્ય માવાનો સ્થળ પર જ નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. વધુમાં ડેરીનું ફૂડ લાયસન્સ પણ તાત્કાલિક અસરથી સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યું છે.

રાજ્ય સરકાર દ્વારા છેલ્લા કેટલાક સમયથી ખાદ્ય સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને તહેવારો, લગ્ન પ્રસંગો અને વધતી મીઠાઈની માંગ વચ્ચે માવો, ઘી, તેલ અને દૂધ જેવી ચીજોમાં ભેળસેળની ફરિયાદો વધતા ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ વિભાગ વધુ સક્રિય બન્યો છે. રાજ્ય સરકારનું માનવું છે કે નાગરિકોને શુદ્ધ અને આરોગ્યપ્રદ ખાદ્યપદાર્થો ઉપલબ્ધ કરાવવું માત્ર કાયદાકીય ફરજ નથી પરંતુ પ્રજાના આરોગ્ય સાથે સીધી રીતે જોડાયેલ જવાબદારી છે. આવી સ્થિતિમાં તલોદમાં થયેલી કાર્યવાહી માત્ર એક ડેરી સામેનો દરોડો નથી પરંતુ સમગ્ર રાજ્યમાં ભેળસેળખોરો માટે એક કડક સંદેશ માનવામાં આવી રહ્યો છે.

માહિતી અનુસાર ગાંધીનગર ફ્લાઈંગ સ્કોડને ભોલેનાથ ડેરીમાં મોટા પાયે ભેળસેળયુક્ત માવો બનાવવામાં આવતો હોવાની ચોક્કસ બાતમી મળી હતી. આ બાતમીના આધારે અધિકારીઓએ પૂર્વ આયોજન સાથે અચાનક દરોડો પાડ્યો હતો. દરોડા દરમિયાન જે દૃશ્યો સામે આવ્યા તે ચોંકાવનારા હતા. ડેરીમાં સ્વચ્છતાનો સંપૂર્ણ અભાવ જોવા મળ્યો હતો. માવો બનાવવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ગંદકી વચ્ચે ચાલી રહી હતી. મશીનો, વાસણો અને આસપાસનો વિસ્તાર અશુદ્ધ હાલતમાં હતો. ઘણા સ્થળોએ ગંદુ પાણી, જીવાતો અને બિનઆરોગ્યપ્રદ પરિસ્થિતિઓ જોવા મળી હતી. આરોગ્ય વિભાગના અધિકારીઓએ આ દૃશ્યોને “જન આરોગ્ય માટે ગંભીર ખતરો” ગણાવ્યો હતો.

તપાસ દરમિયાન ખુલાસો થયો હતો કે ડેરીમાં માત્ર ભેળસેળવાળો માવો જ બનાવાતો નહોતો, પરંતુ કોઈપણ જરૂરી લાયસન્સ વગર સ્વીટ બરફી સહિતના ખાદ્ય પદાર્થોનું ગેરકાયદેસર ઉત્પાદન પણ કરવામાં આવતું હતું. આ કામગીરી Food Safety and Standards Actના નિયમોનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન ગણાય છે. ફૂડ સેફ્ટી અધિકારીઓએ સ્થળ પરથી ખુલ્લા માવા અને બરફીના સેમ્પલ એકત્ર કરીને લેબોરેટરીમાં તપાસ માટે મોકલ્યા હતા. હવે આ સેમ્પલના રિપોર્ટના આધારે આગળની કાનૂની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવશે.

આરોગ્ય રાજ્ય મંત્રી શ્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાએ સમગ્ર ઘટનાને અત્યંત ગંભીર ગણાવી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કેટલાક લોકો માત્ર વધુ નફો કમાવાની લાલચમાં લોકોના આરોગ્ય સાથે ખેલ કરે છે, જે કોઈપણ રીતે સહન કરવામાં આવશે નહીં. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે રાજ્ય સરકાર એવા તત્વો સામે ઝીરો ટોલરન્સની નીતિ અપનાવી રહી છે. પ્રજાના આરોગ્યને જોખમમાં મૂકનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવી એ સરકારની પ્રાથમિકતા છે.

ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ વિભાગ દ્વારા દરોડા દરમિયાન અંદાજે ૨,૫૪૮ કિલો ભેળસેળયુક્ત માવો જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર આ માવામાં ગુણવત્તાના માપદંડોનું પાલન કરવામાં આવ્યું નહોતું અને તેમાં વિવિધ પ્રકારની ભેળસેળ હોવાની આશંકા છે. આ માવાની બજાર કિંમત આશરે રૂ. ૫.૧૦ લાખ હોવાનું જણાવાયું હતું. અધિકારીઓએ સમગ્ર જથ્થો સીઝ કરીને આગળની તપાસ શરૂ કરી હતી.

આ ઉપરાંત સ્થળ પર ૫૫૦ કિલો એવો માવો પણ મળી આવ્યો હતો જે અત્યંત ગંદકી અને અખાદ્ય પરિસ્થિતિમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ માવો માનવ આરોગ્ય માટે અત્યંત જોખમી હોઈ શકે તેવું માનવામાં આવતા અધિકારીઓએ સ્થળ પર જ તેનો નાશ કરાવ્યો હતો. વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આવા ખાદ્ય પદાર્થોનું બજારમાં વેચાણ થતું તો અનેક લોકોના આરોગ્ય પર ગંભીર અસર પડી શકતી હતી.

ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ હેઠળ ડેરી સામે કડક પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા. વિભાગ દ્વારા ઇમ્પ્રુવમેન્ટ નોટિસ ફટકારવામાં આવી હતી અને ડેરીનું ફૂડ લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યું હતું. અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે જો લેબોરેટરી રિપોર્ટમાં ભેળસેળની પુષ્ટિ થશે તો માલિકો સામે ફોજદારી ગુનો નોંધવાની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.

ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભેળસેળના બનાવોમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને માવો, ઘી, દૂધ, પનીર અને મીઠાઈ જેવા પદાર્થોમાં નકલી કે ભેળસેળયુક્ત સામગ્રીનો ઉપયોગ થતો હોવાના અનેક કેસ સામે આવ્યા છે. તહેવારોના સમયમાં તો આવી પ્રવૃત્તિઓ વધુ વધી જાય છે કારણ કે માંગમાં વધારો થતા કેટલાક વેપારીઓ વધુ નફો કમાવા માટે ગુણવત્તા સાથે સમાધાન કરે છે. આ કારણે સરકાર હવે વધુ કડક દેખરેખ રાખી રહી છે.

સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર ભેળસેળયુક્ત માવો અને દૂધજન્ય પદાર્થો આરોગ્ય માટે અત્યંત જોખમી હોઈ શકે છે. આવા પદાર્થોમાં કેમિકલ્સ, સ્ટાર્ચ, ડિટર્જન્ટ, સિંથેટિક ફેટ અને અન્ય હાનિકારક તત્વો મિશ્રિત કરવામાં આવતા હોય છે. જેના કારણે ફૂડ પોઈઝનિંગ, પેટના રોગો, લિવર અને કિડની સંબંધિત સમસ્યાઓ તેમજ લાંબા ગાળે ગંભીર બીમારીઓ થવાની શક્યતા રહે છે. બાળકો અને વૃદ્ધો માટે તો આવા ખાદ્ય પદાર્થો વધુ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.

તલોદની કાર્યવાહી બાદ સમગ્ર રાજ્યના ડેરી ઉદ્યોગ અને મીઠાઈ વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા વેપારીઓમાં ચિંતા ફેલાઈ ગઈ છે. ઘણા વેપારીઓ હવે પોતાના એકમોમાં સ્વચ્છતા અને કાયદાકીય નિયમોનું પાલન વધુ કડક રીતે કરવા લાગ્યા છે. સરકાર દ્વારા પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે માત્ર લાઇસન્સ ધરાવવું પૂરતું નથી, પરંતુ ગુણવત્તા અને સ્વચ્છતાના ધોરણોનું પાલન ફરજિયાત છે.

આ ઘટનાએ ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ચાલતા નાના અને મધ્યમ ખાદ્ય ઉત્પાદન એકમોની સ્થિતિ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. ઘણી વખત આવા એકમો પર પૂરતી દેખરેખ ન હોવાને કારણે ગેરરીતિઓ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેતી હોય છે. હવે આરોગ્ય વિભાગ આવા એકમો પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની તૈયારીમાં છે. રાજ્યવ્યાપી ચેકિંગ ડ્રાઈવ અંતર્ગત આગામી સમયમાં વધુ દરોડા અને સેમ્પલિંગ થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ વિભાગના અધિકારીઓએ નાગરિકોને પણ સાવચેત રહેવાની અપીલ કરી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ખાદ્ય પદાર્થો ખરીદતી વખતે ગુણવત્તા, પેકિંગ, ઉત્પાદન તારીખ અને લાઇસન્સની વિગતો ચકાસવી જોઈએ. જો ક્યાંય ભેળસેળ કે ગંદકી અંગે શંકા હોય તો તાત્કાલિક વિભાગને જાણ કરવી જોઈએ. નાગરિકોની સક્રિય ભાગીદારીથી જ ભેળસેળ સામેની લડત વધુ અસરકારક બની શકે છે.

રાજ્ય સરકારનો દાવો છે કે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં ફૂડ સેફ્ટી વિભાગે અનેક સ્થળોએ સફળ કાર્યવાહી કરીને હજારો કિલો ભેળસેળયુક્ત ખાદ્યપદાર્થો જપ્ત કર્યા છે. માવો, તેલ, મસાલા, મીઠાઈ અને ઠંડા પીણાં સહિત અનેક ઉત્પાદનોના સેમ્પલ લેવામાં આવ્યા છે. ઘણા કેસોમાં કોર્ટ કાર્યવાહી પણ ચાલી રહી છે.

આરોગ્ય રાજ્ય મંત્રી શ્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાએ ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પ્રજાના આરોગ્ય સાથે કોઈપણ પ્રકારનું સમાધાન નહીં કરવામાં આવે. તેમણે કહ્યું હતું કે “ગુજરાતના લોકો સુધી શુદ્ધ અને સુરક્ષિત ખોરાક પહોંચે તે રાજ્ય સરકારની પ્રતિબદ્ધતા છે. ભેળસેળખોરો સામે સતત કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે અને કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનાર કોઈને છોડવામાં નહીં આવે.”

તલોદની ભોલેનાથ ડેરી સામેની કાર્યવાહી હવે રાજ્યમાં ભેળસેળ વિરોધી અભિયાનનું મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ બની ગઈ છે. આ ઘટનાએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે સરકાર હવે માત્ર ચેતવણી આપવાના મૂડમાં નથી પરંતુ સીધી અને કડક કાર્યવાહી કરવા તૈયાર છે. ભેળસેળખોરો માટે આ ઘટના એક મોટો સંદેશ બની છે કે નફાખોરી માટે લોકોના આરોગ્ય સાથે ખેલ કરનારાઓ સામે હવે કાયદો સંપૂર્ણ કડકાઈથી કામ કરશે.

આગામી દિવસોમાં લેબોરેટરી રિપોર્ટ આવ્યા બાદ વધુ ખુલાસા થવાની શક્યતા છે. જો ભેળસેળની પુષ્ટિ થશે તો ડેરી સંચાલકો સામે વધુ ગંભીર ગુનાઓ નોંધાઈ શકે છે. આરોગ્ય વિભાગ અને ફૂડ સેફ્ટી અધિકારીઓ હવે સમગ્ર કેસની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરી રહ્યા છે જેથી આ ગેરકાયદેસર નેટવર્કમાં સંકળાયેલા અન્ય લોકો સામે પણ કાર્યવાહી થઈ શકે.

ગુજરાતમાં ખાદ્ય સુરક્ષા હવે માત્ર કાયદાકીય મુદ્દો નથી રહ્યો, પરંતુ જાહેર આરોગ્ય અને જનવિશ્વાસ સાથે સીધો જોડાયેલો વિષય બની ગયો છે. લોકો હવે વધુ જાગૃત બની રહ્યા છે અને સરકાર પણ વધુ સક્રિય દેખાઈ રહી છે. આવી કાર્યવાહીથી ભવિષ્યમાં ભેળસેળખોરો પર ચોક્કસ અંકુશ આવશે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.