ટૉપ ન્યૂઝ ગુજરાત ભાડા વિધેયક-2026: મકાનમાલિક અને ભાડૂઆત બંને માટે નવા નિયમો

ગુજરાત વિધાનસભા ગૃહમાં ‘ગુજરાત ભાડા વિધેયક-2026’ સર્વાનુમતે પસાર કરવામાં આવ્યું છે. રાજ્યમાં ભાડે આપવામાં આવતી રહેણાંક અને કોમર્શિયલ મિલકતોને લઈને લાંબા સમયથી ચાલતી વ્યવસ્થામાં હવે મહત્વના ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધી ગુજરાતમાં ભાડા વ્યવસ્થા મુખ્યત્વે ‘મુંબઈ ભાડા અને નિવાસ ગૃહદર નિયંત્રણ અધિનિયમ, 1947’ હેઠળ સંચાલિત થતી હતી. નવા વિધેયકનો હેતુ મકાનમાલિક અને ભાડૂઆત બંનેના હકો અને જવાબદારીઓને વધુ સ્પષ્ટ બનાવવાનો તેમજ ભાડા સંબંધિત વિવાદોનો ઝડપી નિકાલ કરવાનો છે.

નવા કાયદા મુજબ હવે રાજ્યમાં કોઈપણ રહેણાંક કે કોમર્શિયલ મિલકત લેખિત ભાડા કરાર વિના ભાડે આપી શકાશે નહીં. મકાનમાલિક અને ભાડૂઆત વચ્ચે થયેલા કરારની સંયુક્ત રીતે ‘રેન્ટ ઓથોરિટી’ને જાણ કરવાની રહેશે. આ માટે આગામી ત્રણ મહિનામાં ગુજરાતીમાં સમર્પિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ કાર્યરત કરવામાં આવશે. દરેક ભાડા કરારને વિશેષ ઓળખ નંબર એટલે કે ID આપવામાં આવશે અને કરારને વેબસાઈટ પર અપલોડ કરવામાં આવશે. આ વ્યવસ્થાથી ભાડા વ્યવહારમાં પારદર્શિતા વધારવા અને ભવિષ્યમાં ઊભા થતા વિવાદોના નિવારણમાં મદદ મળશે.

ભાડૂઆત પાસેથી લેવામાં આવતી સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ અંગે પણ સ્પષ્ટ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. નવા નિયમ પ્રમાણે એડવાન્સ સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ વધુમાં વધુ ત્રણ મહિનાના ભાડા જેટલી જ રાખી શકાશે. એટલે કે મકાનમાલિક પોતાની મનમાની મુજબ મોટી રકમ ડિપોઝિટ તરીકે લઈ શકશે નહીં. બીજી તરફ, ભાડૂઆત જ્યારે મિલકત ખાલી કરશે ત્યારે ભાડું, નુકસાન કે અન્ય બાકી હિસાબની પતાવટ કર્યા બાદ ડિપોઝિટની રકમ એક મહિનાની અંદર પરત આપવી ફરજિયાત રહેશે. આ જોગવાઈથી ડિપોઝિટ પરત મેળવવા અંગેના વિવાદો ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

ભાડા સંબંધિત વિવાદોના ઝડપી નિકાલ માટે સામાન્ય સિવિલ કોર્ટની જગ્યાએ ત્રણ સ્તરની વિશેષ વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવશે. તેમાં પ્રથમ સ્તરે ‘રેન્ટ ઓથોરિટી’, ત્યારબાદ ‘રેન્ટ કોર્ટ’ અને અંતે ‘રેન્ટ ટ્રિબ્યુનલ’ની વ્યવસ્થા રહેશે. ભાડું, કરાર, ડિપોઝિટ, મિલકત ખાલી કરાવવી અથવા અન્ય હકોને લઈને વિવાદ સર્જાય ત્યારે નક્કી કરાયેલી પ્રક્રિયા મુજબ આ સત્તાધિકારીઓ સમક્ષ મામલો લઈ જઈ શકાશે. આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ વર્ષો સુધી ચાલતી કોર્ટ પ્રક્રિયાની જગ્યાએ ભાડા સંબંધિત કેસોનો સમયબદ્ધ રીતે નિકાલ કરવાનો છે.

મકાનમાલિક દ્વારા ભાડૂઆતની મૂળભૂત સુવિધાઓ બંધ કરવા અંગે પણ કડક જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. કોઈપણ સંજોગોમાં ભાડૂઆતની વીજળી, પાણી કે ગેસ જેવી જરૂરી સેવાઓ કાપી શકાશે નહીં. જો મકાનમાલિક આવી સુવિધાઓ બંધ કરે તો રેન્ટ ઓથોરિટી તાત્કાલિક સેવા પુનઃસ્થાપિત કરવાનો આદેશ આપી શકશે. બીજી તરફ, ભાડૂઆતની જવાબદારીઓ પણ નક્કી કરવામાં આવી છે. જો ભાડૂઆત સતત ભાડું ચૂકવતો ન હોય, મિલકતને નુકસાન પહોંચાડે અથવા માલિકની પૂર્વ મંજૂરી વગર મિલકત પેટા-ભાડે આપે, તો મકાનમાલિક રેન્ટ કોર્ટ મારફતે મિલકત ખાલી કરાવી શકશે.

કુદરતી આપત્તિની સ્થિતિમાં ભાડૂઆતોને પણ રાહત આપતી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. પૂર, ભૂકંપ અથવા વાવાઝોડા જેવી કુદરતી આપત્તિના કારણે ભાડે લીધેલી મિલકત રહેવા યોગ્ય ન રહે તો ભાડૂઆતને ભાડામાંથી મુક્તિ મળવાની જોગવાઈ રહેશે અથવા પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભાડા કરાર લંબાવવાની વાજબી તક આપવામાં આવી શકે છે. આ ઉપરાંત મકાનમાલિક પોતાની સુવિધા માટે સત્તાવાર પ્રોપર્ટી મેનેજરની નિમણૂક કરી શકશે. પ્રોપર્ટી મેનેજર મિલકતની દેખરેખ અને ભાડા વ્યવસ્થાપન સાથે જોડાયેલી જવાબદારીઓ સંભાળી શકશે.

નવા વિધેયકમાં કેટલીક મિલકતોને સામાન્ય રીતે કાયદામાંથી મુક્તિ પણ આપવામાં આવી છે. સરકારી પરિસરો, કર્મચારીઓના સર્વિસ ક્વાર્ટર, ધાર્મિક સંસ્થાઓ, વક્ફ બોર્ડ અને પબ્લિક ટ્રસ્ટની મિલકતોને સામાન્ય મુક્તિ રહેશે. જોકે સંબંધિત પક્ષો પરસ્પર સંમતિથી આ કાયદાની જોગવાઈઓ અપનાવી શકશે. આમ, નવા ગુજરાત ભાડા વિધેયક-2026થી ભાડા વ્યવસ્થાને વધુ વ્યવસ્થિત, ડિજિટલ અને પારદર્શક બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. લેખિત કરાર, મર્યાદિત ડિપોઝિટ, મૂળભૂત સુવિધાઓનું રક્ષણ અને ઝડપી વિવાદ નિવારણ જેવી જોગવાઈઓથી મકાનમાલિક અને ભાડૂઆત બંને માટે નિયમો વધુ સ્પષ્ટ બનશે.