ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૨૭

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥२७॥

 ગુજરાતી ભાષાંતર

જેનો જન્મ થયો છે તેનું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, અને જેનું મૃત્યુ થયું છે તેનો પુનઃ જન્મ પણ નિશ્ચિત છે. તેથી જે બાબત ટાળી શકાતી નથી, તેના માટે તારે શોક કરવો યોગ્ય નથી.

 સરળ સમજણ

શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને જીવનના એક અચૂક સત્યની યાદ અપાવે છે—જન્મ પછી મૃત્યુ નિશ્ચિત છે.

આપણે જન્મ અને મૃત્યુના નિયમને બદલી શકતા નથી. જેમ સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત પ્રકૃતિના ચક્રનો ભાગ છે, તેમ જન્મ અને મૃત્યુ પણ જીવનચક્રનો ભાગ છે.

અર્જુન પોતાના સ્વજનોના મૃત્યુની કલ્પનાથી દુઃખી છે. શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, તેથી માત્ર શોકમાં ડૂબી જવાથી પરિસ્થિતિ બદલાશે નહીં. તેના બદલે, વ્યક્તિએ પોતાના ધર્મ અને કર્તવ્યનું પાલન કરવું જોઈએ.

મહત્વના શબ્દો

જાતસ્ય — જેનો જન્મ થયો છે

ધ્રુવઃ મૃત્યુઃ — મૃત્યુ નિશ્ચિત છે

મૃતસ્ય — જેનું મૃત્યુ થયું છે

ધ્રુવં જન્મ — જન્મ નિશ્ચિત છે

અપરિહાર્યે અર્થ — જેને ટાળી શકાય તેમ નથી

ન શોચિતુમ્ અર્હસિ — શોક કરવો યોગ્ય નથી

 આધ્યાત્મિક અર્થ

આ શ્લોક આપણને અનિત્યતા અને સ્વીકારનું જ્ઞાન આપે છે. શરીરનો જન્મ થાય છે અને શરીરનું મૃત્યુ પણ થાય છે. આ ચક્રને સમજવાથી જીવન પ્રત્યેનો અતિશય મોહ અને મૃત્યુનો ભય ઓછો થઈ શકે છે.

પરંતુ અહીં શોક ન કરવાનો અર્થ લાગણીહીન બની જવું નથી. પોતાના પ્રિયજન માટે દુઃખ થવું સ્વાભાવિક છે; શ્રીકૃષ્ણનો સંદેશ એ છે કે શોક આપણને આપણા કર્તવ્યથી ભટકાવી ન દે.

 જીવનમાં શીખવા જેવું

જે આપણા હાથમાં નથી તેને સ્વીકારવું અને જે આપણા હાથમાં છે તે કરવું—આ જ જીવનની પરિપક્વતા છે.

પરિવર્તન અને વિયોગ અનિવાર્ય હોઈ શકે, પરંતુ મુશ્કેલી વચ્ચે પણ ધૈર્ય રાખીને પોતાની જવાબદારી નિભાવવી જોઈએ.

મુખ્ય સંદેશ

“જન્મ પછી મૃત્યુ નિશ્ચિત છે અને મૃત્યુ પછી જન્મનું ચક્ર ચાલુ રહે છે; તેથી અનિવાર્ય સત્યને સ્વીકારીને કર્તવ્યના માર્ગે અડગ રહેવું.”