ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૨૪

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥२४॥

 ગુજરાતી ભાષાંતર

આ આત્મા કાપી શકાતો નથી, અગ્નિથી બાળી શકાતો નથી, પાણીથી ભીનો થઈ શકતો નથી અને વાયુથી સુકવી શકાતો નથી. આત્મા નિત્ય, સર્વવ્યાપી, સ્થિર, અચળ અને સનાતન છે.

સરળ સમજણ

શ્રીકૃષ્ણ અહીં આત્માના સ્વરૂપને વધુ સ્પષ્ટ કરે છે. શરીર નાશવંત છે અને બહારની ભૌતિક શક્તિઓથી તેને નુકસાન થઈ શકે છે, પરંતુ આત્મા ભૌતિક વસ્તુ નથી, તેથી શસ્ત્ર, અગ્નિ, પાણી કે વાયુ જેવી કોઈ પણ શક્તિ તેનો નાશ કરી શકતી નથી.

અર્થાત્, આપણું શરીર બદલાય છે, વૃદ્ધ થાય છે અને અંતે નાશ પામે છે, પરંતુ આત્માનું અસ્તિત્વ નાશ પામતું નથી.

 મહત્વના શબ્દો

અછેદ્યઃ — જેને કાપી ન શકાય

અદાહ્યઃ — જેને બાળી ન શકાય

અક્લેદ્યઃ — જેને પાણી ભીનું ન કરી શકે

અશોષ્યઃ — જેને વાયુ સુકવી ન શકે

નિત્યઃ — સદાય રહેનાર

સર્વગતઃ — સર્વત્ર વ્યાપક

સ્થાણુઃ — સ્થિર

અચલઃ — અચળ

સનાતનઃ -- અનાદિ અને શાશ્વત

આધ્યાત્મિક અર્થ

આ શ્લોક આપણને સમજાવે છે કે “હું માત્ર આ શરીર નથી; મારું સાચું સ્વરૂપ આત્મા છે.”

જ્યારે વ્યક્તિ પોતાને માત્ર શરીર માનવાનું છોડીને આત્મસ્વરૂપને સમજવા લાગે છે, ત્યારે ભય, દુઃખ અને નાશની ચિંતા ધીમે ધીમે ઓછી થવા લાગે છે.

 જીવનમાં શીખવા જેવું

પરિસ્થિતિઓ આપણને બહારથી હચમચાવી શકે છે, પરંતુ અંદરનું આત્મબળ અડગ રાખી શકાય છે. સુખ-દુઃખ, સફળતા-નિષ્ફળતા અને મુશ્કેલીઓ આવે-જાય છે—પરંતુ આપણી આંતરિક સ્થિરતા જાળવવી એ જ સાચી શક્તિ છે.

મુખ્ય સંદેશ

“શરીર નાશવંત છે, પરંતુ આત્મા અવિનાશી છે; તેથી બહારની પરિસ્થિતિઓથી ડગ્યા વિના પોતાના કર્તવ્ય પર અડગ રહેવું.” 

આગળના શ્લોક ૨૫માં શ્રીકૃષ્ણ આત્માને અવ્યક્ત, અચિંત્ય અને અપરિવર્તનશીલ તરીકે સમજાવે છે.