આંતરરાષ્ટ્રીય 2027માં વૈશ્વિક ખાદ્ય સંકટનો ખતરો? ભારત સહિત અનેક દેશો પર વધી શકે અસર.

વિશ્વમાં આગામી વર્ષ દરમિયાન ખાદ્ય સુરક્ષાને લઈને ચિંતા વધી શકે છે. આપેલી માહિતી અનુસાર, જે.પી. મોર્ગનના એક વિશ્લેષણમાં 2027 દરમિયાન જિયો-પોલિટિકલ તણાવ, ખાતરની અછત, ઊર્જાના વધતા ખર્ચ અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા પરિબળોના કારણે વૈશ્વિક ખાદ્ય પુરવઠા પર દબાણ વધવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. ભારત, બ્રાઝિલ અને ઇન્ડોનેશિયા જેવા કૃષિ આધારિત દેશો માટે આ સ્થિતિ ખાસ પડકારરૂપ બની શકે છે. જોકે, આને નિશ્ચિત ભવિષ્યવાણી નહીં પરંતુ સંભવિત જોખમ અંગેની ચેતવણી તરીકે જોવી જરૂરી છે.

આ સંભવિત સંકટ પાછળ વૈશ્વિક રાજકીય તણાવ અને સપ્લાય ચેઇનમાં ઊભી થતી અસ્થિરતા મહત્વપૂર્ણ કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને ખાતર અને ઊર્જાના ભાવમાં વધારો સીધી અસર કૃષિ ઉત્પાદન ખર્ચ પર કરી શકે છે. આપેલી માહિતી મુજબ, મિડલ ઈસ્ટ વૈશ્વિક યુરિયા નિકાસમાં આશરે 42 ટકા અને એમોનિયા નિકાસમાં 27 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ આસપાસનો તણાવ અને કુદરતી ગેસના ભાવમાં વધારો થાય તો ખાતરની સપ્લાય ચેઇન પર અસર પડી શકે છે. પરિણામે ખેડૂતો માટે ઉત્પાદન ખર્ચ વધે, પાકનું ઉત્પાદન ઘટે અને ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે.

આબોહવા પરિવર્તન અને અલ નીનો પણ વૈશ્વિક ખાદ્ય સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર બની શકે છે. અલ નીનોની સ્થિતિમાં કેટલાક વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં અતિશય વરસાદ અને પૂર જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. આવા હવામાનના કારણે કૃષિ ઉત્પાદન પર સીધી અસર થવાની સંભાવના રહે છે. આપેલી માહિતીમાં ઐતિહાસિક રીતે અલ નીનો સાથે ઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં પાક ઉત્પાદનમાં સરેરાશ ઘટાડો જોવા મળ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. જો બીજી તરફ ખાતર અને ઊર્જાના ભાવ પણ ઊંચા રહે, તો ખેડૂતોના ખર્ચમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે અને તેની અસર આખી ખાદ્ય સપ્લાય ચેઇન સુધી પહોંચી શકે છે.

ભારત માટે પણ આ સ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, કારણ કે દેશના અનેક મહત્વપૂર્ણ પાકો ચોમાસા પર આધારિત છે. નબળું અથવા અનિયમિત ચોમાસું રહે તો ડાંગર, કઠોળ, તેલીબિયાં, કપાસ અને શેરડી જેવા પાકોના ઉત્પાદન પર અસર થઈ શકે છે. સાથે જ ખાતર અને ઊર્જાના ભાવમાં અસ્થિરતા રહે તો ખેડૂતો માટે પોસાય તેવા ખર્ચે ઉત્પાદન જાળવી રાખવું મુશ્કેલ બની શકે છે. ઉત્પાદન ઘટે અને સ્થાનિક પુરવઠો ઓછો થાય તો ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના છૂટક ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે. આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય પરિવારોના ઘરખર્ચમાં પણ ખાદ્ય સામગ્રીનો હિસ્સો વધી શકે છે.

આપેલી માહિતી અનુસાર, 2027ના પ્રથમ છ મહિનામાં વૈશ્વિક મોંઘવારી લગભગ 5 ટકા સુધી પહોંચવાની સંભાવનાનો અંદાજ પણ દર્શાવવામાં આવ્યો છે, જ્યારે 2026ના સમાન સમયગાળામાં તે 2.8 ટકા હોવાનો ઉલ્લેખ છે. જો ખાતરની અછત, ઊર્જા સંકટ, ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને પ્રતિકૂળ હવામાન એકસાથે અસર કરે તો ખાદ્ય મોંઘવારીનું દબાણ વધી શકે છે. જોકે, 2027માં ચોક્કસપણે વૈશ્વિક ખાદ્ય સંકટ સર્જાશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. અંતિમ અસર હવામાન, વૈશ્વિક વેપાર, ખાતર-ઊર્જાની ઉપલબ્ધતા અને સરકારોની નીતિઓ પર નિર્ભર રહેશે. તેથી આ ચેતવણીને ખેડૂતો, સરકારો અને નીતિ-નિર્માતાઓ માટે પૂર્વ તૈયારી અને ખાદ્ય સુરક્ષા મજબૂત કરવાની ચેતવણી તરીકે જોવી વધુ યોગ્ય છે.