ઇતિહાસ આજનો ઇતિહાસ 10 ઓગસ્ટ
10 ઓગસ્ટ — ગુજરાત માટે ખાસ દિવસ : વિશ્વ સિંહ દિવસ
10 ઓગસ્ટે વિશ્વ સિંહ દિવસ (World Lion Day) ઉજવવામાં આવે છે. ગુજરાત માટે આ દિવસ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે એશિયાટિક સિંહનું વિશ્વનું એકમાત્ર જંગલી ઘર ગુજરાતનો ગીર વિસ્તાર છે.
વિશ્વ સિંહ દિવસ શા માટે ઉજવાય છે?
વિશ્વ સિંહ દિવસનો મુખ્ય હેતુ સિંહોના સંરક્ષણ, જૈવવિવિધતા અને તેમના કુદરતી રહેઠાણના રક્ષણ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે.
સિંહ માત્ર જંગલનું શક્તિશાળી પ્રાણી નથી, પરંતુ તે સમગ્ર પર્યાવરણતંત્રનો મહત્વનો ભાગ છે. સિંહ જેવા મોટા શિકારી પ્રાણીઓની હાજરી જંગલમાં અન્ય પ્રાણીઓની સંખ્યા અને પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.
ગીર — એશિયાટિક સિંહનું છેલ્લું કુદરતી ઘર
ગુજરાતનું ગીરનું જંગલ વિશ્વમાં એશિયાટિક સિંહ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ વિસ્તાર છે.
આફ્રિકન સિંહોની સરખામણીમાં એશિયાટિક સિંહોની સંખ્યા ઘણી ઓછી છે અને તેમનો જંગલી વિસ્તાર મુખ્યત્વે ગુજરાતમાં કેન્દ્રિત છે. તેથી ગીરનું સંરક્ષણ માત્ર ગુજરાત કે ભારત માટે નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે મહત્વનું છે.
સિંહોના સંરક્ષણનો ગુજરાતનો ઇતિહાસ
એક સમય એવો હતો જ્યારે એશિયાટિક સિંહોની સંખ્યા ખૂબ જ ઘટી ગઈ હતી. શિકાર અને રહેઠાણમાં થતા ફેરફારોને કારણે સિંહનું અસ્તિત્વ જોખમમાં આવ્યું હતું.
જૂનાગઢના નવાબના સમયથી ગીરમાં સિંહોના શિકાર પર નિયંત્રણ મૂકવાના પ્રયાસો થયા. ત્યારબાદ સ્વતંત્ર ભારતના સમયમાં સરકાર અને વન વિભાગ દ્વારા સંરક્ષણની કામગીરી વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી.
આ પ્રયાસોના પરિણામે સિંહોની સંખ્યામાં લાંબા ગાળે નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
ગીર માત્ર સિંહો માટે જ નહીં
ગીરનું જંગલ અનેક પ્રકારના વન્યજીવોનું ઘર છે. અહીં સિંહ ઉપરાંત:
દીપડો
ચિતલ
સાંબર
નીલગાય
ચૌસિંઘા
જંગલી ડુક્કર
વિવિધ પક્ષીઓ અને સરિસૃપો
જેવા અનેક જીવો જોવા મળે છે.
અર્થાત્, સિંહનું સંરક્ષણ એટલે સમગ્ર ગીરના પર્યાવરણનું સંરક્ષણ.
ગુજરાતની વૈશ્વિક ઓળખ
ગુજરાત માટે એશિયાટિક સિંહ માત્ર વન્યજીવ નથી, પરંતુ રાજ્યની કુદરતી ઓળખ અને ગૌરવ છે.
ગીર સફારીને કારણે ગુજરાતમાં વન્યજીવ પ્રવાસનને પણ પ્રોત્સાહન મળ્યું છે. દેશ-વિદેશમાંથી પ્રવાસીઓ ગીર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં સિંહ જોવા માટે આવે છે.
સંરક્ષણ સામેના પડકારો
સિંહોની સંખ્યા વધવી સારા સમાચાર છે, પરંતુ તેની સાથે નવા પડકારો પણ ઊભા થાય છે.
સિંહોના વિસ્તરણ સાથે:
માનવ-સિંહ સંઘર્ષનું જોખમ
રસ્તા અને રેલવે જેવા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર
ખુલ્લા કૂવા
રોગચાળાનું જોખમ
કુદરતી રહેઠાણનું સંરક્ષણ
જેવા મુદ્દાઓ પર સતત ધ્યાન આપવું જરૂરી બને છે.
