ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૮
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्
यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥८॥
ગુજરાતી ભાષાંતર
અર્જુને કહ્યું:
"મારી ઇન્દ્રિયોને સુકવી નાખતા આ શોકને દૂર કરનાર કોઈ ઉપાય મને દેખાતો નથી. પૃથ્વી પર શત્રુવિહોણું સમૃદ્ધ રાજ્ય મળી જાય અથવા દેવતાઓનું પણ આધિપત્ય મળી જાય, તો પણ આ શોક દૂર થશે એવું મને લાગતું નથી."
સરળ સમજણ
આ શ્લોકમાં Arjuna પોતાની માનસિક સ્થિતિની ગંભીરતા સમજાવે છે.
અર્જુન કહે છે કે તેને જે દુઃખ થઈ રહ્યું છે તે એટલું ઊંડું છે કે:
પૃથ્વીનું સૌથી મોટું અને સમૃદ્ધ રાજ્ય મળે,
કોઈ શત્રુ ન રહે,
અથવા દેવતાઓ પર પણ સત્તા મળી જાય,
તો પણ તેના મનનો શોક દૂર થશે નહીં.
અર્થાત્, બાહ્ય સફળતા તેની આંતરિક પીડાનો ઉપચાર કરી શકતી નથી.
આધ્યાત્મિક અર્થ
આ શ્લોક જીવનનો એક ખૂબ ઊંડો સત્ય સમજાવે છે:
ધન, સત્તા, પ્રતિષ્ઠા અને ભૌતિક સુખ મનની અંદરની અશાંતિને હંમેશા દૂર કરી શકતાં નથી.
અર્જુન પાસે શક્તિ, પરાક્રમ અને યુદ્ધ કરવાની ક્ષમતા છે, પરંતુ તે સમયે તેના મનને શાંતિ નથી. તેથી તે સમજવા લાગે છે કે સમસ્યાનો ઉકેલ બહારની વસ્તુઓમાં નહીં, પરંતુ આંતરિક જ્ઞાનમાં છે.
આ જ કારણથી તે શ્રીકૃષ્ણને પોતાના ગુરુ તરીકે સ્વીકારી ચૂક્યો છે.
જીવનમાં શીખવા જેવું
બહારની સફળતા હંમેશા અંદરની શાંતિ આપતી નથી.
મનનો ઊંડો શોક માત્ર સંપત્તિ કે સત્તાથી દૂર થતો નથી.
સાચી શાંતિ માટે આત્મજ્ઞાન અને યોગ્ય દૃષ્ટિ જરૂરી છે.
પોતાની સમસ્યાનું સાચું કારણ સમજવું એ ઉકેલ તરફનું પ્રથમ પગલું છે.
મુખ્ય સંદેશ
"વિશ્વની સૌથી મોટી સંપત્તિ પણ મનની શાંતિનું સ્થાન લઈ શકતી નથી."
અર્જુન હવે સંપૂર્ણપણે શ્રીકૃષ્ણના જ્ઞાન પર આધાર રાખવા તૈયાર છે.
આગળના શ્લોક (૨.૯) માં સંજય કહે છે કે અર્જુને શ્રીકૃષ્ણને પોતાની વાત કહીને સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે "હું યુદ્ધ નહીં કરું" અને ત્યારબાદ તે મૌન થઈ ગયો.
