ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૧૮
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥१८॥
ગુજરાતી ભાષાંતર
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું:
"આ શરીરો નાશવંત છે, પરંતુ શરીરમાં રહેલો આત્મા નિત્ય, અવિનાશી અને અપ્રમેય છે. તેથી હે ભારત (અર્જુન)! તું યુદ્ધ કર."
સરળ સમજણ
આ શ્લોકમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ શરીર અને આત્મા વચ્ચેનો સ્પષ્ટ ભેદ સમજાવે છે.
શ્રીકૃષ્ણ કહે છે:
શરીર નાશવંત છે — તેનો જન્મ થાય છે અને એક દિવસ તેનો અંત આવે છે.
આત્મા નિત્ય છે — તેનો નાશ થતો નથી.
આત્માને કોઈ ભૌતિક માપથી સંપૂર્ણ રીતે માપી શકાતો નથી, તેથી તેને અપ્રમેય કહેવામાં આવ્યો છે.
તેથી માત્ર શરીરના નાશને કારણે અર્જુને પોતાના કર્તવ્યથી દૂર થવું જોઈએ નહીં.
મહત્વના શબ્દો
અન્તવન્તઃ — જેનો અંત છે, નાશવંત.
દેહાઃ — શરીરો.
નિત્યસ્ય શરીરિણઃ — નિત્ય આત્મામાં રહેલા શરીરો.
અનાશિનઃ — જેનો નાશ થતો નથી.
અપ્રમેયસ્ય — જેને માપી કે સંપૂર્ણ રીતે જાણી શકાતો નથી.
યુધ્યસ્વ — યુદ્ધ કર, પોતાના કર્તવ્યનું પાલન કર.
આધ્યાત્મિક અર્થ
આ શ્લોકમાં ગીતા એક મૂળભૂત વિચાર આપે છે:
"શરીર નાશવંત છે, પરંતુ આત્મા અવિનાશી છે."
અર્જુનનું દુઃખ મુખ્યત્વે સ્વજનોના શરીરના મૃત્યુને લઈને છે. શ્રીકૃષ્ણ તેને સમજાવે છે કે શરીરનું મૃત્યુ આત્માનો અંત નથી.
પરંતુ અહીં એક મહત્વની વાત છે—શ્રીકૃષ્ણ માત્ર "આત્મા અમર છે" એટલું કહીને અટકતા નથી. તેઓ અર્જુનને તેના સ્વધર્મ અને કર્તવ્યનું સ્મરણ કરાવે છે. એટલે જ શ્લોકના અંતે કહે છે: "તસ્માદ્ યુધ્યસ્વ ભારત" — તેથી હે અર્જુન, તું પોતાના કર્તવ્યનું પાલન કર.
જીવનમાં શીખવા જેવું
શરીર અને ભૌતિક પરિસ્થિતિઓ બદલાય છે.
મુશ્કેલીના સમયે શાશ્વત સત્યને યાદ રાખવાથી મન સ્થિર થઈ શકે છે.
માત્ર લાગણીના કારણે પોતાના કર્તવ્યથી ભાગવું નહીં.
સાચો નિર્ણય જ્ઞાન અને કર્તવ્યની દૃષ્ટિથી લેવો જોઈએ.
મુખ્ય સંદેશ
"દેહ નાશવંત છે, આત્મા નિત્ય અને અવિનાશી છે; તેથી પોતાના ધર્મ અને કર્તવ્યથી વિમુખ થવું નહીં."
આગળના શ્લોક ૨.૧૯માં શ્રીકૃષ્ણ સમજાવશે કે જે આત્માને મારનાર અથવા મરનાર માને છે, તે બંને આત્માના સાચા સ્વરૂપને જાણતા નથી.
