ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૧૪
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥१४॥
ગુજરાતી ભાષાંતર
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું:
"હે કુંતીપુત્ર અર્જુન! ઇન્દ્રિયો અને વિષયોના સંપર્કથી ઠંડી-ગરમી તથા સુખ-દુઃખનો અનુભવ થાય છે. આ સુખ-દુઃખ આવનાર અને જનાર તથા અનિત્ય છે. તેથી હે ભારત, તું તેમને ધીરજપૂર્વક સહન કર."
સરળ સમજણ
આ શ્લોકમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને સમજાવે છે કે સુખ અને દુઃખ બંને કાયમી નથી.
જેમ:
ગરમી આવે છે અને પછી ઠંડી આવે છે.
સુખ આવે છે અને પછી દુઃખ પણ આવે છે.
સારો સમય આવે છે તો ખરાબ સમય પણ પસાર થઈ જાય છે.
આ બધું શરીર અને ઇન્દ્રિયોના અનુભવ સાથે જોડાયેલું છે.
તેથી શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને કહે છે કે આવી પરિસ્થિતિઓથી વધારે વ્યથિત થયા વગર ધીરજ અને સમત્વ જાળવવું જોઈએ.
આધ્યાત્મિક અર્થ
આ શ્લોકનો મુખ્ય સંદેશ છે:
"જે આવે છે તે જાય છે; સુખ અને દુઃખ બંને અસ્થાયી છે."
આપણે જ્યારે સુખ મળે ત્યારે તેમાં અતિશય આસક્ત ન થવું અને દુઃખ આવે ત્યારે તૂટી ન પડવું. જીવનમાં બંને પરિસ્થિતિઓને સમભાવથી સ્વીકારવી એ આધ્યાત્મિક પરિપક્વતા છે.
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અહીં અર્જુનને યુદ્ધના પરિણામથી થતા સુખ-દુઃખથી ઉપર ઊઠીને કર્તવ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની તૈયારી કરાવે છે.
જીવનમાં શીખવા જેવું
ખરાબ સમય કાયમી નથી. સારો સમય પણ કાયમી નથી.
સુખમાં અતિશય આસક્તિ અને દુઃખમાં અતિશય નિરાશા બંને ટાળવા. પરિસ્થિતિ બદલાતી રહે છે, પરંતુ આપણું મન સ્થિર રાખવાનો પ્રયત્ન કરવો.
સમત્વ જીવનની મોટી શક્તિ છે.
મુખ્ય સંદેશ
"સુખ અને દુઃખ બંને અસ્થાયી છે; તેથી જીવનની દરેક પરિસ્થિતિને ધીરજ અને સમભાવથી સહન કરો."
આગળના શ્લોક ૨.૧૫માં શ્રીકૃષ્ણ સમજાવે છે કે જે મનુષ્ય સુખ-દુઃખમાં સમાન રહે છે અને અડગ રહે છે, તે અમરત્વ માટે યોગ્ય બને છે.
