ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૧૭

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥१७॥

ગુજરાતી ભાષાંતર

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું:
"જે તત્ત્વ દ્વારા આ સમગ્ર જગત વ્યાપ્ત છે, તેને તું અવિનાશી જાણ. આ અવિનાશી અને અક્ષય તત્ત્વનો નાશ કોઈ પણ કરી શકતું નથી."

સરળ સમજણ

આ શ્લોકમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ આત્માના અવિનાશી સ્વરૂપ વિશે વધુ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવે છે.

અહીં શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે જે ચેતન તત્ત્વ સમગ્ર શરીર અને સમગ્ર સૃષ્ટિમાં વ્યાપ્ત છે, તેનો ક્યારેય નાશ થતો નથી. આ તત્ત્વને આત્મા તરીકે સમજવામાં આવે છે.

શરીર બદલાય છે અને એક દિવસ નષ્ટ થાય છે, પરંતુ આત્મા:

નાશ પામતો નથી.

ઓછો કે વધારે થતો નથી.

કોઈ શસ્ત્ર, શક્તિ કે ભૌતિક પ્રક્રિયા તેને નષ્ટ કરી શકતી નથી.

તે અવિનાશી અને અક્ષય છે.

આધ્યાત્મિક અર્થ

પાછલા શ્લોકમાં શ્રીકૃષ્ણે સમજાવ્યું કે સત્ નો નાશ થતો નથી. હવે આ શ્લોકમાં તેઓ કહે છે કે એ શાશ્વત તત્ત્વને ઓળખ.

અર્જુન પોતાના સ્વજનોના શરીરના મૃત્યુથી દુઃખી છે. પરંતુ શ્રીકૃષ્ણ તેને ધીમે ધીમે સમજાવી રહ્યા છે કે શરીર અને આત્મા એક નથી.

શરીર નાશવંત છે, પરંતુ આત્મા શાશ્વત છે. તેથી શરીરના નાશને આત્માનો નાશ માનવો એ અજ્ઞાન છે.

જીવનમાં શીખવા જેવું

 બહારથી દેખાતી વસ્તુઓ નાશવંત છે.
 આત્મા ગીતા અનુસાર અવિનાશી છે.
 શરીરમાં પરિવર્તન થાય છે, પરંતુ આત્માનું મૂળ સ્વરૂપ બદલાતું નથી.
 જીવનમાં માત્ર બાહ્ય પરિસ્થિતિને નહીં, પરંતુ આંતરિક ચેતનાને સમજવાનો પ્રયત્ન કરવો.

મુખ્ય સંદેશ

"આત્મા અવિનાશી છે; સમગ્ર જગતમાં વ્યાપ્ત આ શાશ્વત તત્ત્વનો નાશ કોઈ કરી શકતું નથી."

આગળના શ્લોક ૨.૧૮માં શ્રીકૃષ્ણ શરીર અને આત્માનો તફાવત વધુ સ્પષ્ટ કરતાં કહેશે કે શરીર નાશવંત છે, પરંતુ શરીરમાં રહેલો આત્મા નિત્ય, અવિનાશી અને અપ્રમેય છે.