ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૧૫

 यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥१५॥

ગુજરાતી ભાષાંતર

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું:
"હે પુરુષશ્રેષ્ઠ અર્જુન! જેને આ સુખ અને દુઃખ વ્યથિત કરતા નથી, જે ધીર પુરુષ સુખ અને દુઃખમાં સમાન રહે છે, તે અમરત્વને પ્રાપ્ત કરવા યોગ્ય બને છે."

સરળ સમજણ

આ શ્લોકમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સમત્વનું મહત્વ સમજાવે છે.

પાછલા શ્લોકમાં શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું હતું કે સુખ અને દુઃખ આવતાં-જતાં અને અસ્થાયી છે. હવે તેઓ કહે છે કે જે વ્યક્તિ આ બંને પરિસ્થિતિમાં પોતાની માનસિક સ્થિરતા જાળવી રાખે છે, તે સાચા જ્ઞાનના માર્ગે આગળ વધે છે.

અર્થાત્:

સુખ આવે ત્યારે અતિશય આનંદમાં વહેતા ન થવું.

દુઃખ આવે ત્યારે સંપૂર્ણપણે તૂટી ન પડવું.

અનુકૂળ અને પ્રતિકૂળ બંને પરિસ્થિતિમાં મનને સ્થિર રાખવું.

પરિસ્થિતિ બદલાય, પરંતુ પોતાની આંતરિક શાંતિ જાળવી રાખવી.

આધ્યાત્મિક અર્થ

"સમદુઃખસુખં ધીરમ્" — આ શ્લોકનો ખૂબ મહત્વનો શબ્દસમૂહ છે.

તેનો અર્થ છે કે સુખ અને દુઃખ બંનેમાં સમભાવ રાખનાર ધીર વ્યક્તિ.

અહીં "અમૃતત્વ"નો અર્થ માત્ર શારીરિક રીતે અમર થવો નથી. ગીતા સંદર્ભમાં તે આત્માના શાશ્વત સ્વરૂપનું જ્ઞાન અને જન્મ-મરણના બંધનથી મુક્તિ સાથે જોડાયેલું છે.

જે વ્યક્તિ સુખ-દુઃખથી ઉપર ઊઠીને આત્મજ્ઞાન અને કર્તવ્યના માર્ગે સ્થિર રહે છે, તે આધ્યાત્મિક મુક્તિ તરફ આગળ વધે છે.

જીવનમાં શીખવા જેવું

સુખમાં અતિશય આસક્ત ન થવું.
દુઃખમાં આશા ન ગુમાવવી.
 મુશ્કેલ સમયમાં ધીરજ રાખવી.
 પરિસ્થિતિ કરતાં મનની સ્થિરતા વધુ મહત્વની છે.
 જીવનમાં સમભાવ વિકસાવવો.

મુખ્ય સંદેશ

 "સુખ અને દુઃખ બંનેમાં જે વ્યક્તિ સમભાવ અને ધીરજ જાળવી રાખે છે, તે જ સાચા આત્મજ્ઞાન અને મુક્તિના માર્ગે આગળ વધી શકે છે."

આગળના શ્લોક ૨.૧૬માં શ્રીકૃષ્ણ વધુ ઊંડું સત્ય સમજાવશે.જે અસત્ છે તેનું અસ્તિત્વ નથી અને જે સત્ છે તેનો ક્યારેય નાશ થતો નથી.