હવે 3 કિલોના બદલે માત્ર 1 કિલો ચોખા, બદલામાં મળશે વધુ બાજરી

મોંઘવારીના સમયમાં સામાન્ય અને ગરીબ પરિવારો માટે વધુ એક ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. રાજ્ય સરકારના અન્ન અને નાગરિક પુરવઠા વિભાગે સપ્ટેમ્બર મહિનાથી રેશનિંગના અનાજના વિતરણમાં મહત્વનો ફેરફાર કર્યો છે. અત્યાર સુધી રેશનકાર્ડ ધારકોને વ્યક્તિદીઠ 3 કિલો ચોખા મળતા હતા, પરંતુ હવે તેમાં મોટો ઘટાડો કરીને માત્ર 1 કિલો ચોખા આપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. તેની સામે સરકારે વ્યક્તિદીઠ 2 કિલો બાજરી આપવાનું નક્કી કર્યું છે. સરકાર આ ફેરફારને પૌષ્ટિક અનાજને પ્રોત્સાહન આપવાના પ્રયાસ તરીકે રજૂ કરી રહી છે, પરંતુ આ નિર્ણયથી હજારો પરિવારોમાં નારાજગી જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને એવા પરિવારો કે જેઓ રોજિંદા ભોજનમાં ચોખાનો વધુ ઉપયોગ કરે છે, તેમના માટે આ નિર્ણય મોટો આર્થિક અને વ્યવહારિક પડકાર બની શકે છે.

ગુજરાતના મોટાભાગના પરિવારોમાં દાળ-ભાત, ખીચડી, કઢી-ભાત અને અન્ય ચોખા આધારિત વાનગીઓ રોજિંદા ભોજનનો મહત્વનો ભાગ છે. ઘણા ઘરોમાં દિવસમાં ઓછામાં ઓછું એક વખત ચોખાનું ભોજન બનાવવામાં આવે છે. આવા સમયે વ્યક્તિદીઠ મળતા ચોખાની માત્રા સીધી 3 કિલોથી ઘટીને માત્ર 1 કિલો થઈ જતાં અનેક પરિવારોને હવે પોતાની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે ખુલ્લા બજારમાંથી ચોખા ખરીદવા પડશે. હાલમાં બજારમાં ચોખાના ભાવ પણ સતત ઊંચા હોવાથી ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારોનું માસિક બજેટ વધુ ખોરવાઈ શકે છે. રેશનનો મુખ્ય હેતુ જરૂરી ખાદ્યસામગ્રી સસ્તા ભાવે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો હોય છે, પરંતુ ચોખાની માત્રામાં થયેલા ઘટાડાને કારણે અનેક લાભાર્થીઓને હવે વધારાનો ખર્ચ કરવો પડશે.

સરકાર દ્વારા ચોખાની જગ્યાએ બાજરીનું પ્રમાણ વધારવામાં આવ્યું છે. અગાઉ વ્યક્તિદીઠ માત્ર 1 કિલો બાજરી આપવામાં આવતી હતી, જ્યારે હવે તેને વધારીને 2 કિલો કરવામાં આવી છે. સરકારનું માનવું છે કે બાજરી પોષક તત્વોથી ભરપૂર છે અને આરોગ્ય માટે ખૂબ જ લાભદાયક છે. બાજરીમાં ફાઇબર, પ્રોટીન, આયર્ન અને અન્ય જરૂરી ખનિજ તત્વો હોય છે, જે શરીરને તંદુરસ્ત રાખવામાં મદદરૂપ બને છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા મિલેટ્સ એટલે કે જાડા અનાજના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનેક અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવ્યા છે. તેમ છતાં, લોકોની ખાવાની આદતો અને રોજિંદા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને અચાનક કરવામાં આવેલા આ ફેરફાર અંગે અનેક પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.

રેશનકાર્ડ ધારકોનું કહેવું છે કે બાજરી આરોગ્ય માટે સારી હોવા છતાં દરેક પરિવાર તેનો નિયમિત ઉપયોગ કરતો નથી. શહેરોમાં રહેતા ઘણા પરિવારોમાં બાજરીનો ઉપયોગ ખૂબ મર્યાદિત હોય છે, જ્યારે ચોખાનો વપરાશ સતત રહે છે. પરિણામે વધારાની બાજરીનો યોગ્ય ઉપયોગ થતો નથી અને ચોખાની અછત અનુભવાય છે. અનેક લોકોનું માનવું છે કે સરકારે પોષણ અને લોકોની વાસ્તવિક જરૂરિયાત વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જોઈએ. જો લોકોની પસંદગી અને ઉપયોગને ધ્યાનમાં લીધા વગર આવા નિર્ણયો લેવામાં આવશે તો તેનો સીધો બોજ સામાન્ય પરિવારો પર પડશે.

રાજ્યભરની સરકારી સસ્તા અનાજની દુકાનો પર સપ્ટેમ્બર મહિનાનો નવો જથ્થો પહોંચી ગયો છે અને નવા નિયમ મુજબ જ અનાજનું વિતરણ શરૂ થઈ ગયું છે. ઘણા વિસ્તારોમાં રેશન લેવા આવેલા કાર્ડધારકોએ દુકાન સંચાલકો સમક્ષ પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. કેટલાક લોકોએ માંગ કરી છે કે સરકાર આ નિર્ણય પર ફરીથી વિચાર કરે અને અગાઉની જેમ વ્યક્તિદીઠ 3 કિલો ચોખાનું વિતરણ ચાલુ રાખે. ઘણા પરિવારોનું કહેવું છે કે ઘઉં અને બાજરી કરતાં ચોખાની જરૂરિયાત વધુ હોવાથી આ ફેરફાર તેમના માટે અનુકૂળ નથી. દુકાન સંચાલકો પણ જણાવે છે કે ગ્રાહકો તરફથી આ મુદ્દે સતત પ્રશ્નો પૂછવામાં આવી રહ્યા છે.

નિષ્ણાતોના મતે પોષણયુક્ત અનાજને પ્રોત્સાહન આપવાનો સરકારનો પ્રયાસ સકારાત્મક હોઈ શકે છે, પરંતુ આવા નિર્ણય પહેલાં લોકોની જીવનશૈલી, ખાવાની ટેવો અને સ્થાનિક જરૂરિયાતોનો અભ્યાસ પણ એટલો જ જરૂરી છે. જો સરકાર બાજરીને પ્રોત્સાહન આપવા માંગતી હોય તો તેની સાથે ચોખાની માત્રામાં અચાનક મોટો ઘટાડો કરવાને બદલે ધીમે ધીમે ફેરફાર કરવામાં આવે તો લોકો માટે સ્વીકારવું સરળ બની શકે. સાથે જ બાજરીમાંથી બનતી વિવિધ વાનગીઓ અંગે જાગૃતિ લાવવાથી પણ તેનો ઉપયોગ વધારી શકાય. માત્ર જથ્થામાં ફેરફાર કરવાથી લોકોની ખાદ્ય આદતો તરત બદલાતી નથી.

હાલ માટે સપ્ટેમ્બર મહિનાથી રેશન વિતરણમાં આ નવો નિયમ અમલમાં આવી ગયો છે અને લાખો રેશનકાર્ડ ધારકો તેના સીધા પ્રભાવ હેઠળ આવ્યા છે. હવે સરકાર લોકોની રજૂઆતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણયમાં કોઈ ફેરફાર કરે છે કે નહીં તે જોવાનું રહેશે. જો કાર્ડધારકોની માંગને યોગ્ય પ્રતિસાદ નહીં મળે તો આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દે વધુ વિરોધ અને રજૂઆતો થઈ શકે છે. એક તરફ સરકાર પોષણયુક્ત અનાજને પ્રોત્સાહન આપવા માંગે છે, જ્યારે બીજી તરફ સામાન્ય પરિવારો પોતાની રોજિંદી જરૂરિયાત મુજબ પૂરતા ચોખાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેથી આ મુદ્દાનો સંતુલિત અને વ્યવહારુ ઉકેલ લાવવો સરકાર માટે આગામી દિવસોમાં મોટો પડકાર બની શકે છે.