સબરસ RBIનો નવો ડ્રાફ્ટઃ 2027થી બદલાઈ શકે હોમ લોનનો નિયમ, EMI પર શું થશે અસર?
ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક એટલે કે RBI દ્વારા ફ્લોટિંગ રેટ લોનના વ્યાજ દર રીસેટ કરવાની પ્રક્રિયામાં મોટો ફેરફાર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. RBIનો આ પ્રસ્તાવ હાલમાં ડ્રાફ્ટ સ્વરૂપમાં છે અને તેના પર 11 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધી લોકો તથા સંબંધિત પક્ષો પાસેથી સૂચનો મંગાવવામાં આવ્યા છે. જો આ પ્રસ્તાવને અંતિમ મંજૂરી મળે તો નવા નિયમો 1 એપ્રિલ, 2027થી અમલમાં આવી શકે છે. જોકે ગ્રાહકો માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ નિયમ લાગુ થતાં જ હોમ લોનની EMIમાં તાત્કાલિક ફેરફાર થશે એવું નથી. આ પ્રસ્તાવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ RBIના બેન્ચમાર્ક વ્યાજ દરમાં થતા ફેરફારનો લાભ અથવા તેની અસર લોન ધારકો સુધી વધુ ઝડપથી પહોંચાડવાનો છે. ખાસ કરીને ફ્લોટિંગ રેટ પર લોન લેનારા ગ્રાહકો માટે વ્યાજ દરમાં ઘટાડો કે વધારો થાય ત્યારે હાલની સરખામણીએ તેની અસર ઝડપથી જોવા મળી શકે છે.
RBIના પ્રસ્તાવમાં સૌથી મોટો ફેરફાર લોનના વ્યાજ દરને રીસેટ કરવાની ફ્રીક્વન્સી સાથે જોડાયેલો છે. હાલમાં ઘણી ફ્લોટિંગ રેટ લોનમાં વ્યાજ દરનો રીસેટ વર્ષમાં એક વખત કરવામાં આવે છે. પરિણામે RBI દ્વારા રેપો રેટમાં ઘટાડો કરવામાં આવે તો બેન્કના લોન રેટમાં તેનો લાભ ગ્રાહક સુધી પહોંચવામાં સમય લાગી શકે છે. નવા પ્રસ્તાવ હેઠળ ફ્લોટિંગ રેટ લોનનો વ્યાજ દર વધુમાં વધુ ત્રણ મહિનાની અંદર રીસેટ કરવાની જોગવાઈ સૂચવવામાં આવી છે. એટલે કે જો RBI વ્યાજ દરમાં ઘટાડો કરે તો તેનો લાભ લોન ધારકને અગાઉ કરતાં ઝડપથી મળી શકે છે. પરંતુ આ નિયમની બીજી બાજુ પણ છે. જો RBI રેપો રેટમાં વધારો કરે તો તેની અસર પણ ગ્રાહકની લોનના વ્યાજ દર પર ઝડપથી આવી શકે છે. પરિણામે EMI વધવાની અથવા લોનની અવધિમાં ફેરફાર થવાની શક્યતા પણ વહેલી ઊભી થઈ શકે છે.
આ નિયમની અસર પર્સનલ અને ઓટો લોનના ગ્રાહકો માટે કેટલી રહેશે તે અંગે પણ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે. RBIનો પ્રસ્તાવ મુખ્યત્વે ફ્લોટિંગ રેટ લોન સાથે સંબંધિત છે અને રિટેલ લોનમાં તેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ અસર હોમ લોન ક્ષેત્રે જોવા મળી શકે છે. ઘણી પર્સનલ અને ઓટો લોન ફિક્સ્ડ રેટ આધારિત હોય છે, તેથી માત્ર આ પ્રસ્તાવના કારણે આવી હયાત લોનની EMIમાં અચાનક ફેરફાર થવાનો નથી. બીજી તરફ નવી લોન લેતા ગ્રાહકો માટે વધુ પારદર્શિતા લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. લોન એગ્રીમેન્ટમાં કયા બેન્ચમાર્ક સાથે લોન જોડાયેલી છે, વ્યાજ દર કેટલા સમયાંતરે રીસેટ થશે અને રીસેટની તારીખ કઈ હશે જેવી વિગતો સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવાની જોગવાઈ પ્રસ્તાવિત છે. આ ઉપરાંત સ્પ્રેડના નોન-ક્રેડિટ હિસ્સામાં ત્રણ વર્ષ સુધી ફેરફાર નહીં કરવાની જોગવાઈ પણ ડ્રાફ્ટમાં સૂચવાઈ છે.
હાલમાં ફ્લોટિંગ રેટ પર ચાલી રહેલી હોમ લોન ધરાવતા ગ્રાહકો માટે પણ પ્રસ્તાવમાં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓ છે. ગ્રાહકોએ હાલ કોઈ તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવાની જરૂર નથી, કારણ કે આ નિયમ હજુ ડ્રાફ્ટ તબક્કામાં છે. પ્રસ્તાવ અનુસાર, હયાત લોનને 1 એપ્રિલ, 2029 સુધીમાં નવી વ્યવસ્થા હેઠળ લાવવાની પ્રક્રિયા થઈ શકે છે અને તેના માટે ગ્રાહકની સંમતિ જરૂરી રહેશે. સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરવા બદલ બેન્કો ગ્રાહક પાસેથી અલગ પ્રોસેસિંગ ફી વસૂલ નહીં કરી શકે તેવી જોગવાઈ પણ સૂચવાઈ છે. માત્ર નવી રીસેટ સિસ્ટમમાં લોન ટ્રાન્સફર કરવાના કારણે ગ્રાહકનો વ્યાજ દર વધારી શકાશે નહીં. રીસેટ સમયે ગ્રાહકોને ફિક્સ્ડ રેટમાં જવાનો વિકલ્પ અથવા તેમની ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ સુધરી હોય તો ઓછા સ્પ્રેડની માંગ કરવાનો અવકાશ પણ મળી શકે છે.
આ પ્રસ્તાવ અંતિમ સ્વરૂપમાં અમલમાં આવે તો આગામી સમયમાં લોન લેતા ગ્રાહકો માટે કેટલીક બાબતો ખાસ મહત્વની બની જશે. માત્ર સૌથી ઓછો જાહેરાતી વ્યાજ દર જોઈને હોમ લોન પસંદ કરવાને બદલે બેન્ચમાર્ક અને તેના પર લાગતા સ્પ્રેડની ચોક્કસ માહિતી તપાસવી જરૂરી બનશે. કારણ કે લોનનો સ્પ્રેડ લાંબા સમય સુધી ગ્રાહકના વ્યાજ ખર્ચને અસર કરી શકે છે. બીજી મહત્વની બાબત લોનનો રીસેટ પિરિયડ છે. બેન્ક વ્યાજ દર કેટલા સમયાંતરે બદલશે તે જાણવું જરૂરી રહેશે. સાથે જ ભવિષ્યમાં વ્યાજ દર વધે તો EMI અથવા લોનની અવધિમાં થનારા સંભવિત ફેરફારને પહોંચી વળવા પરિવારના બજેટમાં પૂરતી આર્થિક જગ્યા રાખવી જરૂરી છે. આમ, RBIનો આ ડ્રાફ્ટ હાલમાં માત્ર પ્રસ્તાવ છે અને અંતિમ નિયમમાં ફેરફાર થઈ શકે છે, પરંતુ મંજૂરી મળ્યા બાદ ફ્લોટિંગ રેટ લોનના ગ્રાહકો માટે વ્યાજ દર બદલાવની અસર વધુ ઝડપી અને પારદર્શક બને તેવી શક્યતા છે.
