મારું ગુજરાત તહેવારો પહેલા ખાંડના ભાવમાં ઉછાળો, સરકારનો કડક નિર્ણય! 15 દિવસથી વધુ સ્ટોક રાખવા પર પ્રતિબંધ.

તહેવારોની સિઝન શરૂ થવા પહેલાં જ ખાંડના ભાવમાં વધારો થતાં મિડલ ક્લાસના બજેટ પર વધુ દબાણ આવવાની ચિંતા ઉભી થઈ છે. ગણેશ ચતુર્થીથી લઈને દશેરા અને દિવાળી સુધી દેશમાં ખાંડની માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે. ખાસ કરીને મીઠાઈ, બિસ્કિટ અને ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગોમાં ખાંડનો વપરાશ વધતો હોવાથી સરકાર હવે ભાવ નિયંત્રણ અને બજારમાં પૂરતો સ્ટોક જળવાઈ રહે તે માટે સક્રિય બની છે. આ જ કારણસર સરકારે ખાંડના સ્ટોક અંગેના નિયમોને વધુ કડક બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. નવા નિયમ મુજબ, જે ડીલરો એક મહિનામાં 10 મેટ્રિક ટનથી વધુ ખાંડનો ઉપયોગ અથવા વેપાર કરે છે, તેઓ હવે પોતાની પાસે 15 દિવસથી વધુનો સ્ટોક રાખી શકશે નહીં. આ નિયમ 1 સપ્ટેમ્બરથી લાગુ થશે અને 30 નવેમ્બર સુધી અમલમાં રહેશે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ તહેવારો દરમિયાન જમાખોરી અટકાવીને બજારમાં ખાંડની ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવાનો અને ભાવમાં અનિયંત્રિત વધારો રોકવાનો છે.

સરકાર દ્વારા સ્ટોક મર્યાદા ઘટાડવાનો નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે ખાંડના ભાવમાં પહેલેથી જ વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. અગાઉ વેપારીઓ માટે 30 દિવસ સુધીનો સ્ટોક રાખવાની મર્યાદા હતી, પરંતુ હવે તેને ઘટાડીને માત્ર 15 દિવસ કરવામાં આવી છે. તહેવારો દરમિયાન ખાંડની માંગમાં અચાનક વધારો થાય છે ત્યારે કેટલાક વેપારીઓ અને મોટા ખરીદદારો જરૂરિયાત કરતાં વધુ માલ ભેગો કરી લે તો બજારમાં કૃત્રિમ અછત ઊભી થઈ શકે છે અને તેના કારણે ભાવ વધુ વધી શકે છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે સ્ટોક મર્યાદા અડધી કરી છે. ખાસ કરીને મીઠાઈની દુકાનો, બેકરી, બિસ્કિટ ઉત્પાદકો અને અન્ય ફૂડ પ્રોસેસિંગ એકમોમાં તહેવારો દરમિયાન ખાંડની માંગ ઝડપથી વધે છે. સરકારનું માનવું છે કે સ્ટોક પર નજર રાખવાથી બજારમાં પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ રહેશે અને સામાન્ય ગ્રાહકોને અચાનક ભાવવધારાનો સામનો કરવો નહીં પડે.

ખાંડના હાલના ભાવની વાત કરીએ તો છેલ્લા કેટલાક સમયથી તેમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, છેલ્લા એક મહિનામાં ખાંડના ભાવમાં આશરે 10 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. ઉદ્યોગ સંગઠનના આંકડા મુજબ, મંગળવારે દેશમાં ખાંડની સરેરાશ એક્સ-મિલ કિંમત આશરે ₹5,400થી ₹5,500 પ્રતિ ક્વિન્ટલ રહી હતી, જ્યારે એક વર્ષ અગાઉ આ ભાવ લગભગ ₹3,900 પ્રતિ ક્વિન્ટલ હતો. એટલે કે એક વર્ષમાં ખાંડના હોલસેલ ભાવમાં મોટો વધારો થયો છે. બીજી તરફ રિટેલ બજારમાં પણ ગ્રાહકોને રાહત મળી નથી. 18 ઓગસ્ટે ખાંડની સરેરાશ છૂટક કિંમત ₹52.30 પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી હતી, જ્યારે ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં તે ₹46.34 પ્રતિ કિલો હતી. એટલે કે રિટેલ ભાવમાં વાર્ષિક ધોરણે આશરે 13 ટકાનો વધારો થયો છે. તહેવારોમાં મીઠાઈ અને અન્ય ખાદ્ય વસ્તુઓની માંગ વધવાની હોવાથી જો ભાવમાં વધુ વધારો થાય તો તેની સીધી અસર સામાન્ય પરિવારોના માસિક બજેટ પર પડી શકે છે.

આગામી ખાંડની સિઝનને લઈને પણ ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં ચિંતા જોવા મળી રહી છે. નવી ખાંડની સિઝન 1 ઓક્ટોબરથી શરૂ થવાની છે, પરંતુ શરૂઆતના સ્ટોકને લઈને પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. ઉદ્યોગના અંદાજ મુજબ નવી સિઝનની શરૂઆતમાં આશરે 40થી 42 લાખ ટન ખાંડ ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે, જ્યારે દેશની સ્થાનિક જરૂરિયાત આશરે 50 લાખ ટન જેટલી રહેવાની શક્યતા છે. આ ઉપરાંત કેટલાક વિસ્તારોમાં ઓછો વરસાદ અને સૂકું વાતાવરણ રહેવાને કારણે શેરડીના પાક પર અસર થવાની ચિંતા છે. જો શેરડીના ઉત્પાદન પર અસર પડશે તો આગામી સિઝનમાં ખાંડનું ઉત્પાદન પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. જોકે, અંતિમ સ્થિતિ વરસાદ, શેરડીની ઉપજ અને મિલોના વાસ્તવિક ઉત્પાદન પર નિર્ભર રહેશે. તેથી સરકાર હાલથી જ બજારની સ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે.

હાલની 2025-26ની ખાંડ સિઝનને જોતા દેશમાં કુલ ખાંડની ઉપલબ્ધતા આશરે 320 લાખ ટન રહેવાનો અંદાજ છે, જ્યારે સ્થાનિક વપરાશ લગભગ 285 લાખ ટન રહેવાની શક્યતા છે. આશરે 7 લાખ ટન નિકાસ બાદ સિઝનના અંતે લગભગ 35 લાખ ટનનો સ્ટોક બચી શકે છે. તેમ છતાં તહેવારોની સિઝનમાં અચાનક વધતી માંગ અને ભાવવધારાને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર સાવચેતીપૂર્વક પગલાં લઈ રહી છે. ખાદ્ય મંત્રાલય દ્વારા ખાંડના સ્ટોક પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. શુગર મિલોને ઓનલાઈન ફોર્મ અને વેરિફાઇડ ઈમેઇલ આઈડી મારફતે વેચાણ તથા ઉપાડની સાચી માહિતી આપવા પણ સૂચના આપવામાં આવી છે. હવે 1 સપ્ટેમ્બરથી લાગુ થનારી 15 દિવસની સ્ટોક મર્યાદા બજારમાં કેટલી અસર કરે છે તે જોવાનું રહેશે. સરકારનો પ્રયાસ ખાંડની જમાખોરી અટકાવીને પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે, જેથી ગણેશ ચતુર્થીથી દિવાળી સુધીની તહેવારોની સિઝનમાં સામાન્ય ગ્રાહકોને ખાંડના ભાવનો વધુ મોટો ફટકો ન પડે.