ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૧૦
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥१०॥
ગુજરાતી ભાષાંતર
સંજયે કહ્યું:
"હે ભારત (ધૃતરાષ્ટ્ર)! બંને સેનાઓની વચ્ચે શોક કરતા અર્જુનને જોઈને, ભગવાન હૃષીકેશે જાણે સ્મિત કરતાં આ વચન કહ્યું."
સરળ સમજણ
આ શ્લોકમાં Krishna અને Arjuna વચ્ચેના સંવાદનો એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો શરૂ થાય છે.
અર્જુન સંપૂર્ણપણે શોક અને મૂંઝવણમાં છે. તે કહી ચૂક્યો છે કે "હું યુદ્ધ નહીં કરું." આ સ્થિતિમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ તેને જોઈને "પ્રહસન્નિવ", એટલે કે જાણે સ્મિત કરતાં, ઉપદેશ આપવાનું શરૂ કરે છે.
શ્રીકૃષ્ણનું આ સ્મિત અર્જુનના દુઃખની મજાક નથી. તે સૂચવે છે કે ભગવાન અર્જુનની સમસ્યાનું મૂળ કારણ જાણે છે અને હવે તેને સાચું જ્ઞાન આપવાના છે.
મહત્વના શબ્દો
હૃષીકેશ — ઇન્દ્રિયોના સ્વામી, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ.
પ્રહસન્નિવ — જાણે સ્મિત કરતાં.
ઉભયોઃ સેનયોઃ મધ્યે — બંને સેનાઓની વચ્ચે.
વિષીદન્તમ્ — શોક કરતા અર્જુનને.
ભારત — ધૃતરાષ્ટ્ર માટેનું સંબોધન.
આધ્યાત્મિક અર્થ
અર્જુનને જે સમસ્યા અસહ્ય લાગી રહી છે, તેને શ્રીકૃષ્ણ આત્મજ્ઞાનની દૃષ્ટિથી જોવાના છે.
આ શ્લોક પછીથી ગીતા ઉપદેશનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ શરૂ થાય છે—ભગવાન સમજાવે છે કે આત્મા અમર છે, શરીર નાશવંત છે અને મનુષ્યે પોતાના ધર્મ તથા કર્તવ્યનું પાલન કરવું જોઈએ.
જીવનમાં શીખવા જેવું
જ્યારે આપણે કોઈ મુશ્કેલીમાં હોઈએ ત્યારે સમસ્યા આપણને બહુ મોટી લાગે છે. પરંતુ જ્ઞાન અને સાચી દૃષ્ટિ મળ્યા પછી એ જ પરિસ્થિતિને જોવાનો આપણો દૃષ્ટિકોણ બદલાઈ શકે છે.
આગળના શ્લોક (૨.૧૧)માં શ્રીકૃષ્ણ પ્રથમ વખત અર્જુનને આત્મજ્ઞાનનો ઉપદેશ આપતાં કહે છે કે જ્ઞાની વ્યક્તિ જીવતા કે મૃત કોઈના માટે શોક કરતી નથી.
