ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૨ : સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૧૩

देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥१३॥

ગુજરાતી ભાષાંતર

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું:
"જેમ આ શરીરમાં રહેલો આત્મા બાળપણમાંથી યુવાની અને યુવાનીમાંથી વૃદ્ધાવસ્થામાં પ્રવેશ કરે છે, તેવી જ રીતે મૃત્યુ પછી તે બીજા શરીરને પ્રાપ્ત કરે છે. ધીર અને જ્ઞાની મનુષ્ય આ પરિવર્તનથી મોહિત કે મૂંઝાતો નથી."

સરળ સમજણ

આ શ્લોકમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ શરીર અને આત્મા વચ્ચેનો તફાવત સમજાવે છે.

બાળપણમાં આપણું શરીર એક પ્રકારનું હોય છે, યુવાનીમાં તે બદલાઈ જાય છે અને વૃદ્ધાવસ્થામાં ફરી બદલાય છે. છતાં વ્યક્તિ પોતાને એ જ વ્યક્તિ માને છે.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે આ જ રીતે મૃત્યુ પછી આત્મા પણ એક શરીર છોડીને બીજા શરીરને પ્રાપ્ત કરે છે.

અર્થાત્:

શરીર સતત બદલાતું રહે છે.

આત્મા બદલાતો નથી.

બાળપણ, યુવાની અને વૃદ્ધાવસ્થા શરીરના પરિવર્તન છે.

મૃત્યુ પણ આત્મા માટે એક શરીરથી બીજા શરીરમાં જવાનું પરિવર્તન છે.

જ્ઞાની વ્યક્તિ આ સત્ય સમજીને મૃત્યુથી અતિશય મોહમાં પડતો નથી.

આધ્યાત્મિક અર્થ

આ શ્લોકનો ખૂબ સુંદર સંદેશ છે:

"પરિવર્તન શરીરમાં થાય છે, આત્મામાં નહીં."

આપણે બાળપણનું શરીર છોડીને યુવાનીનું શરીર સ્વીકારીએ છીએ અને પછી વૃદ્ધાવસ્થાનું શરીર. આ પરિવર્તનને આપણે સ્વાભાવિક રીતે સ્વીકારીએ છીએ. શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે આ જ દૃષ્ટિથી મૃત્યુને પણ સમજવું જોઈએ.

અહીંથી ગીતા આપણને આત્માની શાશ્વતતા સમજાવવાની દિશામાં આગળ વધે છે.

જીવનમાં શીખવા જેવું
 જીવનમાં દરેક વસ્તુ બદલાય છે, તેથી પરિવર્તનથી અતિશય ડરવું નહીં. શરીર નાશવંત છે, પરંતુ ગીતા મુજબ આત્મા શાશ્વત છે.
મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં ધીરજ અને વિવેક જાળવવો.
સાચું જ્ઞાન આપણને જીવન અને મૃત્યુને શાંતિપૂર્વક સમજવામાં મદદ કરે છે.

મુખ્ય સંદેશ

 "શરીર બદલાય છે, આત્મા નહીં."

આ શ્લોક અર્જુનને સમજાવવાનો પ્રથમ સ્પષ્ટ પ્રયાસ છે કે મૃત્યુને શરીરના અંત તરીકે જોવું જોઈએ, આત્માના અંત તરીકે નહીં.